5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Kapsamında Asgari İşçilik Tespiti ve Uzlaşma Müessesesi

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ .......................................................................................................................... 5

İÇİNDEKİLER.................................................................................................................. 7

KISALTMALAR ............................................................................................................. 13

GİRİŞ ...................................................................................................................15

BİRİNCİ BÖLÜM

ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİ UYGULAMASI

I. ASGARİ İŞÇİLİK İNCELEMESİ ÇERÇEVESİNDE KAYIT DIŞI İŞÇİLİK........................... 21

A. Kayıt Dışı İstihdamın Kavramsal Çerçevesi ................................................. 25

B. Uygulamaya Konulan Hukukî Düzenlemeler Kapsamında Asgari İşçilik Tespiti.... 34

II. ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİ UYGULAMASI.................................................................. 35

A. Asgari İşçilik Tespiti Uygulamasının Amacı................................................. 37

B. Asgari İşçilik Uygulamasının Tarihsel Süreci............................................... 41

1. Ölçümleme Uygulaması...................................................................... 41

2. Ölçümleme Uygulamasının Sona Ermesi ve Asgari İşçilik

Uygulamasına Geçiş Süreci ................................................................. 45

C. Asgari İşçilik Uygulamasının Tanımı ........................................................... 48

D. Asgari İşçilik Uygulamasının Yapılma Yöntemi ........................................... 51

1. Ön Değerlendirme İşlemi.................................................................... 53

2. Asgari İşçilik Araştırması ..................................................................... 57

3. Araştırma ve İncelemede Dikkat Edilecek Hususlar............................ 58

E. Asgari İşçilik Tespiti Yapmakla Görevli Kişiler............................................. 60

1. SGK Müfettişlerinin İnceleme Yetkisi.................................................. 61

2. Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerin ve Yeminli Mali

Müşavirlerin İnceleme Yetkisi............................................................. 63

a. Meslek Mensupları ve İşverenin Müteselsil Sorumluluğu............ 66

b. Müşterek ve Müteselsil Sorumluluğun Şartları ............................ 68

c. Hatalı İşçilik Bildiriminde Bulunan Meslek Mensubunun Sorumluluğu ..... 70

III. ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİNİN YAPILDIĞI İŞLER VE İŞYERLERİ ........73

A. Genel Kapsam İtibarıyla ..............................................................................74

B. Özel İnşaat İşlerinde Asgari İşçilik İncelemesi .............................................74

1. İhaleli İnşaat İşlerinde Asgari İşçilik .....................................................77

2. İhale Konusu Olmayan İnşaat İşlerinde Asgari İşçilik...........................78

3. Özel Bina İnşaatlarının Kısmen Tamamlanması Halinde Hesaplama .....82

C. İhale Konusu İşlerde Asgari İşçilik İncelemesi .............................................84

1. İhaleli İşlerde Araştırma Yoluyla Asgari İşçiliğin Belirlenmesi..............85

a. İşin Geçici Kabulünün Noksansız Yapılması ...................................86

b. Kesin Kabulün Yapılması................................................................87

c. İhale Konusu İşte Çalışacak Kişi/Gün Sayısının Belli Olduğu İşler .......89

d. İhale Konusu İşte Çalışacak Kişi/Gün Sayısının Belli Olmadığı İşler......91

2. İhaleli İşlerde Kurum Denetim Elemanlarınca Asgari İşçiliğin Belirlenmesi..91

3. İhale Konusu İşin Konsorsiyum ve İş Ortaklığı Şeklinde Üstlenilmesi.....94

D. Devamlı Mahiyetteki İşyerlerinde Görülen İşler .........................................95

1. Devamlı Mahiyetteki İşyeri Kavramı....................................................96

2. İhale Konusu İşlerin Devamlı İşyeri Sigortalıları İle Yapılması..............98

E. Diğer İşler..................................................................................................102

IV. ASGARİ İŞÇİLİK İNCELEMESİNDE ÖZELLİKLİ DURUMLAR ...................107

A. Özel Bina İnşaatlarında Kadın Sigortalı Bildirilmesi Durumu ....................107

B. İhaleli İşlerde Kadın Sigortalı Bildirilmesi Durumu....................................109

C. İşin Başlama ve Bitiş Tarihlerinin Tespiti...................................................109

1. Özel Bina İnşaatlarında İşin Başlama ve Bitiş Tarihlerinin Tespiti......109

2. İhale Konusu İşlerde İşin Başlama ve Bitiş Tarihlerinin Tespiti ..........110

D. Tescil Edilmemiş veya Tescil Edilmiş Olmakla Birlikte İşçilik

Bildiriminde Bulunulmaması Halinde Yapılacak İşlemler..........................110

E. Asgari İşçilik İncelemesinde Faturaların Dikkate Alınması İçin Aranan Şartlar .....111

1. Faturaların Doğruluğunun Tespiti......................................................115

2. Karşıt İnceleme..................................................................................116

V. ASGARİ İŞÇİLİK DEĞERLENDİRMESİ YAPILAMAYACAK İŞLER..................117

VI. ASGARİ İŞÇİLİK TESPİT KOMİSYONU...........................................................117

A. Asgari İşçilik Tespit Komisyonunun Oluşumu ve Çalışma Usulü ...............118

B. Komisyon Başkanının ve Üyelerin Sorumlulukları.....................................120

VII. ASGARİ İŞÇİLİK ORANLARI ................................................................................. 120

A. Asgari İşçilik Oranlarının Belirlenmemiş Olması....................................... 124

B. Asgari İşçilik Oranının Değerlendirilmesi ve Tespiti Aşamasında Dikkat

Edilecek Hususlar ..................................................................................... 126

C. Yerinde Tespit .......................................................................................... 129

D. Asgari İşçilik Oranının Hesaplanması........................................................ 130

E. Asgari İşçilik Oranına İtiraz ....................................................................... 131

F. Dava Sırasında Asgari İşçilik Oranına İtiraz............................................... 133

G. İtirazdan Vazgeçme.................................................................................. 137

H. İşçilik Oranı Tespit Edilmeyen İşler........................................................... 137

VIII. İLİŞİKSİZLİK BELGESİ VERİLMESİ...................................................... 137

A. İlişiksizlik Belgesi Verilmesinin Hukukî Dayanağı...................................... 137

B. Kamu Kuruluşlarınca İhale Yoluyla Yaptırılan İşlerde İşverenlerin

Kuruma Borcu Olmadığının Araştırılması ................................................. 139

C. İlişiksizlik Belgesi Verilmesi Süreci............................................................ 141

D. Özel Bina İnşaatlarında İlişiksizlik Belgesi Verilme Süreci ........................ 144

1. Özel Bina İnşaatlarında Kısmi İlişiksizlik Belgesi Verilmesi................ 145

2. Biten Bir Binanın Bağımsız Bölümlerinin Satın Alınması Halinde İlişiksizlik Belgesi .... 149

E. İhale Konusu İşlerde İlişiksizlik Belgesi Verilme Süreci............................. 150

1. Danışmanlık Hizmet İhalelerinde İlişiksizlik Belgesi .......................... 151

2. Nakliye İşleri ile Personel Öğrenci Taşıma İşlerinde İlişiksizlik Belgesi... 151

3. Piyasadan Hazır Halde Alınıp Satılan Malın Teslim İşlerinde

İlişiksizlik Belgesi ............................................................................... 152

F. İnceleme Yapılmaksızın İlişiksizlik Belgesinin Verilebileceği Haller .......... 153

IX. RE’SEN PRİM TAHAKKUKUNUN ASGARİ İŞÇİLİKTEN FARKI................................ 154

X. ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİNDE ÖDEMENİN TAAHHÜDÜ, İTİRAZ VE DAVA YOLU ... 160

A. Ödemenin Taahhüdü ............................................................................... 161

B. İtiraz Yolu ................................................................................................. 162

C. Dava Yolu ................................................................................................. 163

D. Asgari İşçilik Tespiti Neticesinde Prim Alacağına İlişkin Taleplere Karşı

Kurumun Alacağının Bulunmadığına İlişkin Menfi Tespit Davası ............. 168

E. Kurum Denetimleri Sonucu veya Mahkeme Kararı Tahakkuk Ettirilen

Sosyal Sigorta Primlerinde Zamanaşımı ................................................... 171

XI. ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİ VE İSPAT ....................................................................... 173

İKİNCİ BÖLÜM

UZLAŞMA MÜESSESESİ

I. UZLAŞMA MÜESSESESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ ................................................177

II. UZLAŞMA KAPSAMINDAKİ İŞYERLERİ.................................................................180

A. Devamlı Mahiyetteki İşyerleri...................................................................180

B. Uzlaşma Kapsamındaki İşyerleri Açısından Yapılan Ayrımın Eşitlik

İlkesi ve Kanunilik İlkesi Açısından Değerlendirilmesi...............................181

III. UZLAŞMA KAPSAMINDAKİ KURUM ALACAKLARI...............................................185

A. Kurum Alacaklarının Uzlaşma Kapsamında Değerlendirilmesinin Şartları .....186

B. Fark Sigorta Priminin İşyerinde Çalışan Sigortalıya Mal Edilmesi Durumu.....188

C. Fark Sigorta Priminin İşyerinde Çalışan Sigortalıya Sonradan Mal

Edilmesi Durumu.......................................................................................189

IV. UZLAŞMA KOMİSYONU ......................................................................................197

A. Komisyonların Teşkili ................................................................................197

B. Komisyonun Toplanması ve Çalışma Usulü...............................................198

V. UZLAŞMA TALEBİ................................................................................................198

A. Talepte Bulunmaya Yetkili Kişi ..................................................................198

B. Talebin Şekli ..............................................................................................201

C. Talepte Bulunma Süresi ............................................................................201

VI. KISMİ UZLAŞMA .................................................................................................202

VII. UZLAŞMANIN KESİN OLMASI VE DAVA EDİLEMEZLİK ........................................203

VIII. UZLAŞMA GÜNÜNÜN, PRİM TUTARININ VE İDARİ PARA CEZASININ

TESPİTİNİN BİLDİRİLMESİ ...................................................................................208

IX. UZLAŞMA TUTANAĞININ DÜZENLENMESİ.........................................................209

X. UZLAŞMADAN VAZGEÇME .................................................................................210

XI. UZLAŞMAYA UYMAMA VE UZLAŞMANIN BOZULMASI ......................................211

XII. UZLAŞMA SAĞLANAMAYAN HALLER VE YAPILACAK İŞLEMLER .........................212

XIII. UZLAŞAMAMA HALİNDE PRİM ALACAKLARININ CEBREN TAHSİLİNDE 6183

SAYILI KANUNUN UYGULANMASI ......................................................................212

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİ VE UZLAŞMANIN ÜÇLÜ İŞ İLİŞKİLERİNDE GÖRÜNÜMÜ

I. KAMU KURUM VE KURULUŞLARINDA İHALEYLE İŞ ALANLARLA ALT

İŞVERENLERİN SORUMLULUĞU .........................................................................217

II. İŞYERİ DEVRİ HALİNDE MÜTESELSİL SORUMLULUK ...........................................220

A. Genel Olarak .............................................................................................220

B. İşyeri Devri ve Uzlaşma Kurumunun Birlikte Değerlendirilmesi............... 225

C. Şirketteki Sermaye Payının Devredilmesi Halinde Sorumluluk ................ 228

III. ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİ VE UZLAŞMA MÜESSESESİNDE DİĞER BİRLİKTE

SORUMLULUK DURUMLARI............................................................................... 230

A. Üst Düzey Yöneticilerin Sorumluluğu....................................................... 230

1. Üst Düzey Yönetici Kavramı.............................................................. 230

2. Üst Düzey Yöneticilerin Sorumluluğunun Kapsamı........................... 232

3. Üst Düzey Yöneticilerin Sorumluluğunun Bulunmadığı Durumlar.... 236

IV. ASGARİ İŞÇİLİK UYGULAMASINDA KAYIT DIŞI VERGİ HESAPLAMASI...... 237

A. Fark İşçilik Tutarının Hukukî Niteliği......................................................... 237

B. Vergi Hesaplaması.................................................................................... 239

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİ KAPSAMINDA UYGULANAN İDARİ PARA CEZALARI

I. ASGARİ İŞÇİLİK TESPİTİ KAPSAMINDA UYGULANAN İDARİ PARA CEZALARI...... 243

A. İdari Para Cezası Sorumluluğuna İlişkin Genel Değerlendirme ................ 244

B. Asgari İşçilik Araştırması ve Uzlaşma Kapsamında İstenilen

Bilgi/Belgeleri Vermeyenlere Uygulanacak İdari Para Cezası................... 247

C. Eksik İşçiliğin Mal Edildiği Aylara Uygulanacak İdari Para Cezası ............. 249

D. Bilgi ve Belge İsteme Hakkının İhlali Halinde Uygulanacak İdari Para

Cezası ....................................................................................................... 249

E. Kurumun Denetim ve Kontrolle Görevlendirilmiş Memurlarına Engel Olma.. 251

II. BİRLİKTE SORUMLULAR HAKKINDA İDARİ PARA CEZASI TAHAKKUK

ETTİRİLMESİ....................................................................................................... 252

A. Meslek Mensupları Hakkında Düzenleme................................................ 255

B. Müteselsil Sorumluluğun İdari Para Cezaları Hakkında Uygulanıp

Uygulanamayacağı Sorunu....................................................................... 256

III. İDARİ PARA CEZALARINA İTİRAZ, YARGI YOLU VE ZAMANAŞIMI ............. 256

A. İdari Para Cezalarına İtiraz ....................................................................... 257

B. İdari Para Cezalarına Karşı Yargı Yolu....................................................... 257

C. İdari Para Cezalarında Zamanaşımı .......................................................... 259

SONUÇ ..............................................................................................................261

KAYNAKÇA ........................................................................................................283