Beyanname Düzenleme Kılavuzu 2026 (4 Cilt)

İÇİNDEKİLER

DÖRDÜNCÜ KİTAP

VERGİ USUL KANUNU

1. BÖLÜM

VERGİLENDİRMEDE USULE İLİŞKİN TEMEL KAVRAMLAR

1. MÜKELLEFİN ÖDEVLERİ ................................................................................................ 29

1.1. Mükellef ve Vergi Sorumlusu Kavramı ....................................................................... 29

1.2. Mükellefin Ödevleri .................................................................................................. 30

1.3. Bildirmeler .............................................................................................................. 31

1.3.1. İşe Başlama.................................................................................................... 32

1.3.1.1. İşe Başlama Belirtileri ............................................................................. 36

1.3.1.2. İş Yeri................................................................................................... 38

1.3.1.3. Mirasçıların İşe Başlaması ....................................................................... 40

1.3.1.4. İşe Başlamada Teminat Uygulaması ......................................................... 42

1.3.2. Vergi Kimlik Numarası ve Kullanımının Mahiyeti ................................................ 51

1.3.2.1. Vergi Kimlik Numarası Uygulamasında Yaptırım ....................................... 54

1.3.3. Değişiklikler ................................................................................................... 54

1.3.4. İşi Bırakma .................................................................................................... 56

1.3.4.1. İşi Bırakmanın Bildirilmesi ...................................................................... 56

1.3.4.2. Vergi Dairesince İşi Bırakmış Sayılma ...................................................... 59

1.3.5. Mükellefiyet Kaydının Analiz ve Değerlendirme Sonuçlarına Bağlı Olarak Terkini . . 59

1.3.6. Bina ve Arazi Değişiklikleri .............................................................................. 61

1.3.7. Bildirimlerin Süresinde Yapılmamasının Yaptırımları .......................................... 62

1.4. Defter Tutma .......................................................................................................... 63

1.4.1. Genel Esaslar ................................................................................................. 63

1.4.1.1. Hesap Dönemi ...................................................................................... 66

1.4.1.1.1. Özel Hesap Dönemi ..................................................................... 66

1.4.1.1.2. Kıst Hesap Dönemi ...................................................................... 67

1.4.2. Muhasebe Usulü ............................................................................................. 68

1.4.2.1. Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı ........................................................... 69

1.4.2.1.1. Ek Mali Tabloları Düzenlemek Zorunda Olan Mükellefler .................. 71

1.4.2.1.2. 7/A Seçeneğini Uygulamak Zorunda Olan Mükellefler ..................... 72

1.4.2.2. Muhasebe Usulünün Vergi Mevzuatı ile İlişkisi ve Yaptırım ......................... 72

1.4.3. Tutulması Zorunlu Defterler ............................................................................. 73

1.4.3.1. Tüccarların Tutmak Zorunda Olduğu Defterler .......................................... 73

1.4.3.1.1. Tüccar Sınıfları ............................................................................. 73

1.4.3.1.2. Sınıf Değiştirme............................................................................ 78

1.4.3.1.2.1. İkinci Sınıftan Birinci Sınıfa Geçiş .......................................... 78

1.4.3.1.2.2. Birinci Sınıftan İkinci Sınıfa Geçiş .......................................... 80

1.4.3.1.2.3. İhtiyari Sınıf Değiştirme ........................................................ 81

1.4.3.1.3. Bilanço Esasına Göre Defter Tutma ................................................ 82

1.4.3.1.4. İşletme Hesabı Esasına Göre Defter Tutma ..................................... 84

5

1.4.3.2. Sınai Müesseselerin Tutacağı Özel Kayıtlar ............................................... 85

1.4.3.3. Diğer Müesseselerin Tutacağı Özel Kayıtlar .............................................. 85

1.4.3.4. Serbest Meslek Erbabının Tutmak Zorunda Olduğu Defterler ..................... 86

1.4.3.5. Zirai Kazanç Sahiplerinin Tutmak Zorunda Olduğu Defterler ...................... 88

1.4.3.6. Damga Vergisi Mükelleflerinin Tutmak Zorunda Olduğu Defterler .............. 89

1.4.4. Tutulması Zorunlu Olan Diğer Kayıtlar .............................................................. 89

1.4.5. Defterlerin Türkçe Tutulması ........................................................................... 89

1.4.6. Kayıt Zamanı ................................................................................................. 91

1.4.7. Defterlerin Tasdiki .......................................................................................... 92

1.4.7.1. Tasdike Tabi Defterler ............................................................................ 92

1.4.7.2. Tasdik Makamı ve Zamanı ...................................................................... 93

1.4.7.3. İkinci Sınıf Tüccarların Tutacakları Müteharrik Yapraklı Defterin Tasdiki ..... 94

1.4.8. Elektronik Defter Uygulaması .......................................................................... 94

1.4.8.1. Genel ................................................................................................... 94

1.4.8.2. Uygulamadan Yararlanmaya İlişkin Usul ve Esaslar ................................... 95

1.4.8.3. Elektronik Ortamda Tutulabilecek Defterler .............................................. 96

1.4.8.4. Elektronik Defter Tutma Zorunluluğu  ...................................................... 96

1.4.8.5. Yazılımların Uyumluluk Onayı ............................................................... 101

1.4.8.6. Elektronik Defter Oluşturma Adımları .................................................... 102

1.4.8.7. Elektronik Defter Oluşturma Sürecinde Gelir İdaresi Başkanlığının Rolü .... 104

1.4.8.8. Elektronik Defterlerin Muhafazası ve İbrazı ............................................. 104

1.4.8.9. Sorumluluk ve Cezai Müeyyideler .......................................................... 106

1.4.8.10. Diğer Hususlar .................................................................................. 107

1.4.9. Defter-Beyan Sistemi .................................................................................... 108

1.5. Vesikalar ............................................................................................................... 115

1.5.1. Kayıtların Tevsiki .......................................................................................... 115

1.5.1.1. Belge Basım, Dağıtım ve Kullanımına İlişkin Esaslar ................................ 121

1.5.1.1.1. Bilgi Formu ve Tip Anlaşma Metni ............................................... 122

1.5.1.2. Yurt Dışından Alınan Belgelerle İlgili İşlemler .......................................... 123

1.5.2. Fatura ve Sevk İrsaliyesi ................................................................................ 123

1.5.2.1.Fatura  ................................................................................................ 123

1.5.2.1.1. Fatura Nizamı ............................................................................ 124

1.5.2.1.2. Fatura Kullanma Zorunluluğu ....................................................... 126

1.5.2.1.3. Özel Durumlar............................................................................ 127

1.5.2.1.3.1. Özel Kartlar veya Yemek Çekleri Kullanılmak Suretiyle Lokanta

veya Restoranlarda Verilen Hizmetlere İlişkin Belge Düzeni ... 127

1.5.2.1.3.2. Özel Kartlar Kullanılarak Yapılan Şehir İçi Yolcu Taşımacılığında

Belge Düzeni..................................................................... 128

1.5.2.1.3.3. Bankalara Ait Kredi Kartı Okuyucuları Kullanılarak Yapılan TL

(Kontör) Yükleme Satışlarında Belge Düzeni ......................... 130

1.5.2.1.3.4. Nihai Tüketicilere Elektronik Ortamda Kredi Kartıyla Yapılan TL

(Kontör) Yükleme Satışlarında Belge Düzeni ......................... 130

1.5.2.1.3.5. Bedeli Kredi Kartı Kullanılmak Suretiyle Ödenen Taşımacılıkta

Belge Düzeni..................................................................... 131

1.5.2.1.3.6. Otomatik Satış Makineleri ile Yapılan Satışlarda Belge Düzeni 131

1.5.2.1.3.7. Elektronik Sistemler Kullanılarak Yapılan Otopark

İşletmeciliğinde Belge Düzeni .............................................. 133

1.5.2.1.3.8. Kapıdan veya Mesafeli Sözleşme Düzenlenerek Yapılan Satış İade

İşlemlerinde Belge Düzeni .................................................. 133

6

1.5.2.1.3.9. Müşterilerin Kendilerine Servis Esasına Göre Yemek Hizmeti

Verilen İşyerlerinde Belge Düzeni ........................................ 135

1.5.2.2. Elektronik Fatura ................................................................................. 136

1.5.2.2.1. Genel ........................................................................................ 136

1.5.2.2.2. Elektronik Fatura Kayıt Sistemi .................................................... 136

1.5.2.3. e-Fatura Uygulaması ............................................................................ 137

1.5.2.3.1. Genel ........................................................................................ 137

1.5.2.3.2. Önemli Tanım ve Kısaltmalar ....................................................... 139

1.5.2.3.3. Fatura ve e-Fatura ...................................................................... 140

1.5.2.3.4. e-Faturanın Düzenlenmesi ve İletilmesi .......................................... 141

1.5.2.3.5. e-Fatura Uygulamasından Yararlanacaklar ..................................... 143

1.5.2.3.6. e-Faturada Bulunması Gereken Bilgiler ......................................... 144

1.5.2.3.7. e-Fatura Uygulaması Kullanım Yöntemleri .................................... 144

1.5.2.3.8. Elektronik Fatura Kullanım Zorunluluğu  ....................................... 146

1.5.2.3.8.1. 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile Yürürlükten Kaldırılan

Tebliğler ile Yapılan Düzenlemeler ....................................... 146

1.5.2.3.8.2. 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği İle Yapılan Düzenlemeler . 150

1.5.2.3.8.3. e-Fatura Uygulamasına Geçiş Süreci .................................... 151

1.5.2.3.9. Elektronik Faturanın Muhafazası ve İbraz Yükümlülüğü ................... 151

1.5.2.3.10.  Elektronik Fatura Saklama Hizmeti ............................................ 152

1.5.2.3.11. Sorumluluk ve Cezai Müeyyideler ............................................... 153

1.5.2.4. e-Arşiv Fatura Uygulaması .................................................................... 153

1.5.2.4.1. Genel ........................................................................................ 153

1.5.2.4.2. e-Arşiv Fatura Uygulamasına Dahil Olma ...................................... 154

1.5.2.4.3. e-Arşiv Faturada Bulunması Gereken Bilgiler ................................. 154

1.5.2.4.4. e-Arşiv Fatura Uygulamasına Geçiş Zorunluluğu Getirilen

Mükellefler ile Elektronik Ticaret Kapsamında Düzenlenecek

Faturalara İlişkin Usul ve Esaslar ................................................... 155

1.5.2.4.4.1. e-Fatura Uygulamasına Dahil Olan Mükelleflerin e-Arşiv Fatura

Uygulamasına Geçiş Zorunluluğu......................................... 155

1.5.2.4.4.2. Aracı Hizmet Sağlayıcıları, İnternet Ortamında İlan Yayınlayanlar

ile İnternet Reklamcılığı Hizmet Aracılarının e-Arşiv Fatura

Uygulamasına Geçiş Zorunluluğu......................................... 155

1.5.2.4.4.3. e-Arşiv Fatura Olarak Düzenlenme Zorunluluğu Getirilen Diğer

Faturalar ........................................................................... 156

1.5.2.4.4.4. Gelir İdaresi Başkanlığınca Zorunluluk Getirilebilecek Diğer

Mükellefler ......................................................................... 156

1.5.2.4.4.5. Elektronik Ticaret Kapsamında Düzenlenen e-Arşiv Faturalara

İlişkin Usul ve Esaslar ......................................................... 156

1.5.2.4.5. Uygulama İzni ............................................................................ 157

1.5.2.4.6. e- Arşiv Faturanın Düzenlenmesi ve İletilmesi ................................ 159

1.5.2.4.7. Belgelere Konulacak Amblem ...................................................... 161

1.5.2.4.8. Belge Numarası .......................................................................... 161

1.5.2.4.9. Başkanlığa Raporlama ................................................................ 161

1.5.2.4.10. Muhafaza ve İbraz ..................................................................... 161

1.5.2.4.11. Sorumluluk ve Cezai Müeyyideler ............................................... 162

1.5.2.5. Fatura ile İlgili Son yıllarda Verilen Bazı Özelgeler ................................... 163

1.5.2.6. Kayıt Saklama Gereksinimi ................................................................... 181

1.5.2.7. Sevk İrsaliyesi ...................................................................................... 184

7

1.5.2.7.1. Sevk İrsaliyesinde Bulunması Zorunlu Bilgiler ................................ 188

1.5.2.7.2. Sevk İrsaliyesinin Düzenlenmeyeceği ve Aranmayacağı Durumlar .... 190

1.5.2.7.3. Sevk İrsaliyesinin Düzenlenmesine İlişkin Bazı Özel Durumlar ......... 190

1.5.2.8. Elektronik irsaliye (e-İrsaliye) ................................................................. 192

1.5.2.8.1. e-İrsaliye Uygulamasına Dahil Olma ............................................. 192

1.5.2.8.2. e-İrsaliyede Bulunması Gereken Bilgiler ........................................ 192

1.5.2.8.3. e-İrsaliye Yanıtı ........................................................................... 193

1.5.2.8.4. e-İrsaliye Uygulamasına Geçiş Zorunluluğu .................................... 193

1.5.2.8.5. e-İrsaliye Uygulamasına Geçiş Süresi ............................................ 194

1.5.2.8.6. e-İrsaliyenin Düzenlenmesi ve İletilmesi ......................................... 194

1.5.2.8.7 Sorumluluk ve Cezai Müeyyideler .................................................. 195

1.5.2.9. İrsaliyeli Fatura .................................................................................... 195

1.5.3. Fatura Yerine Geçen Vesikalar ....................................................................... 197

1.5.3.1. Perakende Satış Vesikaları .................................................................... 198

1.5.3.1.1. Bazı Tekel Maddeleri (Tütün, Kibrit, Sigara) Satanlar ...................... 199

1.5.3.1.2. Kahvehane ve Çay Ocakları İşletenler ........................................... 200

1.5.3.1.3. Dolmuş ve Taksi İşletmecilerinin Düzenleyeceği Belgeler ................ 200

1.5.3.1.4. Gazete, Dergi ve Benzeri Periyodik Yayınların Satışını Yapanlar ...... 201

1.5.3.1.5. Tur Organizasyonu Düzenleyenler ................................................ 202

1.5.3.1.6. Dip Koçanlı Fişleri, Ödeme Kaydedici Cihaz Fişleriyle Birlikte

Kullanabilecek Müesseseler .......................................................... 203

1.5.3.1.7. Ödeme Kaydedici Cihaz (Yazar Kasa) Fişleri .................................. 203

1.5.3.1.8. Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihazlar ........................................... 207

1.5.3.1.9. Adisyon Tipi Perakende Satış Fişi ................................................ 214

1.5.3.2. Gider Pusulası ..................................................................................... 215

1.5.3.2.1. e-Gider Pusulası.......................................................................... 216

1.5.3.2.1.1. e-Gider Pusulası Uygulamasına Dahil Olma .......................... 217

1.5.3.2.1.2. e-Gider Pusulasında Bulunması Gereken Bilgiler ................... 217

1.5.3.2.1.3.e-Gider Pusulası Uygulamasına Geçiş Zorunluluğu ve Süreci ... 217

1.5.3.2.1.4. e-Gider Pusulasının Düzenlenmesi ve Teslimi ........................ 218

1.5.3.2.1.5. Sorumluluk ve Cezai Müeyyideler ........................................ 218

1.5.3.3. Müstahsil Makbuzu .............................................................................. 218

1.5.3.3.1 Elektronik Müstahsil Makbuzu (e-müstahsil makbuzu) ....................... 220

1.5.3.3.1.1. e-Müstahsil Makbuzu Uygulamasına Dahil Olma ................... 220

1.5.3.3.1.2. e -Müstahsil Makbuzunda Bulunması Gereken Bilgiler ........... 220

1.5.3.3.1.3. e-Müstahsil Makbuzu Uygulamasına Geçiş

Zorunluluğu ve Süreci ........................................................ 221

1.5.3.3.1.4. e-Müstahsil Makbuzunun Düzenlenmesi ve Teslimi ................ 221

1.5.3.3.1.5. Sorumluluk ve Cezai Müeyyideler ........................................ 222

1.5.3.4. Vergi Usul Kanununca Fatura ya da Fatura Yerine Geçen ve Düzenlenmesi

Zorunlu Diğer Belgeler ................................................................... 222

1.5.3.4.1. Döviz Alım ve Döviz Satım Belgesi ......................................... 222

1.5.3.4.1.1. e-Döviz Alım-Satım Belgesi Uygulaması ......................... 223

1.5.3.4.2. Bankalar Tarafından Düzenlenecek Belgeler ............................ 224

1.5.3.4.2.1. e-Dekont Uygulaması ................................................... 225

1.5.3.4.3. Sigorta Şirketleri, Sigorta Acenteleri ve Tali Acenteler ile

Sigorta ve Reasürans Şirketleri Tarafından Düzenlenecek

Belgeler ............................................................................... 227

1.5.3.4.3.1.e-Sigorta Poliçesi .......................................................... 228

8

1.5.3.4.4. Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Tarafından Düzenlenecek

Belgeler ..................................................................................... 228

1.5.3.4.5. Kıymetli Maden Alım ve Satım Belgesi .......................................... 230

1.5.3.4.6. Milli Piyango İdaresince Oynatılan Şans Oyunlarında Belge Düzeni . 231

1.5.3.4.7. Spor Toto Teşkilat Başkanlığınca Oynatılan Sabit İhtimalli ve Müşterek

Bahis Oyunları ........................................................................... 232

1.5.3.4.8. Türkiye Jokey Kulübü Tarafından Oynatılan Müşterek

Bahis Oyunları ........................................................................... 233

1.5.3.4.9. Finansman Şirketlerinin Düzenleyeceği Belgeler ............................ 233

1.5.3.4.10. Ortak Hükümler ....................................................................... 235

1.5.4. Elektronik Ortamda Düzenlemesine İzin Verilen Diğer Belgeler ......................... 235

1.5.4.1. Hava Yolu Taşımacılığında Kullanılan Yolcu Biletleri ............................... 235

1.5.4.2. Kara ve Deniz Yolu Taşımacılığında Kullanılan Yolcu Biletleri ................... 237

1.5.4.3. Elektronik Ürün Senedi Alım Satım Belgesi (ELÜS Alım Satım Belgesi) .... 239

1.5.4.4. Sinema, Tiyatro, Konser, Spor Müsabakası ve Benzeri Etkinliklerde

Elektronik Bilet Düzenlenmesi ............................................................... 241

1.5.5. Serbest Meslek Makbuzu ............................................................................... 242

1.5.5.1. Elektronik serbest meslek makbuzu (e-serbest meslek makbuzu) ................ 247

1.5.5.1.1. e-Serbest Meslek Makbuzu Uygulamasına Dahil Olma .................... 248

1.5.5.1.2. e-Serbest Meslek Makbuzunda Bulunması Gereken Bilgiler ............. 248

1.5.5.1.3. e-Serbest Meslek Makbuzu Uygulamasına Geçiş

Zorunluluğu ve Süreci ...................................................................248

1.5.5.1.4. e-Serbest Meslek Makbuzunun Düzenlenmesi ve Teslimi ................. 248

1.5.5.1.5. Sorumluluk ve Cezai Müeyyideler ................................................. 249

1.5.6. Ücret Bordrosu ve Bordro Yerine Geçen Vesikalar .......................................... 249

1.5.7. Diğer Evrak ve Vesikalar ............................................................................... 250

1.5.7.1. Taşıma İrsaliyesi ve Ambar Tesellüm Fişi ................................................ 250

1.5.7.1.1. Taşıma İrsaliyesi ......................................................................... 250

1.5.7.1.2. Ambar Tesellüm Fişi ................................................................... 252

1.5.7.2. Yolcu Listeleri ..................................................................................... 252

1.5.7.3. Elektronik Yolcu Listesi ........................................................................ 253

1.5.7.4. Günlük Müşteri Listeleri ....................................................................... 254

1.5.7.5. Adisyon .............................................................................................. 255

1.5.7.6. Standart Yapı Ruhsatı .......................................................................... 257

1.5.7.7. Diğer Evrak ve Vesikalar ...................................................................... 257

1.5.8. Güvenli Mobil Ödeme ve Elektronik Belge Yönetim Sistemi .............................. 257

1.6. Ekim Sayım Beyanı................................................................................................ 259

1.7. Vergi Karnesi ........................................................................................................ 260

1.8. Muhafaza ve İbraz Mecburiyeti ile Diğer Ödevler ....................................................... 260

1.8.1. Muhafaza Ödevi ........................................................................................... 260

1.8.2. Defter ve Belgelerin İbrazı ............................................................................. 262

1.8.3. Tahsilat ve Ödemelerin Aracı Finansal Kurumlar Üzerinden

Yapılması Zorunluluğu ................................................................................... 264

1.8.3.1. Kimler, Hangi Ödeme ve Tahsilatlarını Tevsikle Mükelleftirler .................. 264

1.8.3.1.1. Vadeli Satışlar ve Kısım Kısım Yapılan Tahsilat ve Ödemeler ........... 267

1.8.3.1.2. Cari Hesap Kullanılmasında ......................................................... 268

1.8.3.1.3. Aynı Günde Aynı Kişi veya Kurumlarla Yapılan İşlemler ................. 268

1.8.3.1.4. Serbest Meslek Erbabında ............................................................ 268

1.8.3.2. Tevsik Zorunluluğunun Tutarı ve Başlangıç Tarihi ................................... 269

9

1.8.3.3. Tahsilat ve Ödemelerin Yapılacağı Kurumlar .......................................... 269

1.8.3.4. Ödeme ve Tahsilatların Tevsik Usulü ..................................................... 269

1.8.3.5. Tevsik Zorunluluğu Olmayan Ödeme ve Tahsilatlar ................................. 270

1.8.3.6. İşyeri ve Konut Kiralama İşlemlerine İlişkin Tevsik Zorunluluğu ................. 271

1.8.3.7. Usulüne Uygun Şekilde Yapılmayan Tevsik İşleminin Müeyyidesi .............. 271

1.8.4. Vergi Levhası Alma Mecburiyeti ..................................................................... 271

1.8.4.1. Vergi Levhası Alma ve Bulundurma Mecburiyeti ..................................... 271

1.8.4.2 Vergi Levhalarının Bulundurulacağı Yerler ............................................... 272

1.8.5. Diğer Ödevler .............................................................................................. 273

1.8.6. Mükelleflerin Bilgi Verme Yükümlülüğü ........................................................... 273

1.8.7. Yıllık Bildirimler ............................................................................................ 274

1.8.7.1. Ba ve Bs Formuna İlişkin Usul ve Esaslar ............................................... 275

1.8.7.1.1. Ba ve Bs Formu Düzenlemesi Gereken Mükellefler ........................ 275

1.8.7.1.2. Bildirime Konu Alışlar/Satışlar ve Hadler ...................................... 277

1.8.7.1.3. Ba ve Bs Formlarının Dönemi ve Verilme Süresi ............................ 280

1.8.7.1.3.1. Dönemi ............................................................................ 280

1.8.7.1.3.2. Verilme Süresi ................................................................... 280

1.8.7.1.4. Ba ve Bs Formlarının Verilme Şekli ve Doldurulması ...................... 281

1.8.7.1.4.1. Bildirimlerin Elektronik Ortamda Verilme Zorunluluğu ........... 281

1.8.7.1.4.2. Bildirimleri Kağıt Ortamında Vermesi Gereken Mükellefler .... 282

1.8.7.1.4.3. Bildirimlerin Doldurulmasında Uyulacak Esaslar .................... 282

1.8.7.1.5. Ba ve Bs Formlarıyla İlgili Ceza Uygulaması .................................. 283

1.8.7.1.5.1. Bildirimlerin Süresinde veya Tam Olarak Verilmemesi ........... 283

1.8.7.1.5.2. Bildirimlerin Düzeltilmesi .................................................... 283

1.8.7.2. Kesin Mizan Bildirimine İlişkin Usul ve Esaslar ........................................ 284

1.8.7.3. Noterler veya Noterlik Görevini İfa ile Mükellef Olanlar Tarafından Tasdik ......

Edilen Belgeler ve Defterlere İlişkin Bildirimler ........................................ 284

1.8.7.3.1. Bilgilerin Elektronik Ortamda Gönderilmesi ................................... 284

1.8.7.3.1.1. Bilgilerin Gönderilme Usulü ................................................ 284

1.8.7.3.1.2. Bilgilerin Gönderilme Süresi ............................................... 285

1.8.7.3.2. Bilgilerin Kağıt Ortamında Gönderilmesi ....................................... 285