Maliyet ve Yönetim Muhasebesi Tekdüzene Uygun Bir Sistem Yaklaşımı

BİRİNCİ KİTAP

GİRİŞ VE ALTYAPI

1. YÖNETİM MUHASEBESİNİN NİTELİĞİ15

1.1. İşletme Yönetimine Toplu Bakış16

• İşletme ve Yönetim Kavramları • Yönetimin Temel İşlevleri • İşletme Yönetiminde Sayısal

Bilgilerin Rolü •

1.2. Yönetim Muhasebesi ve Muhasebedeki Yeri23

• Muhasebenin Tanımı ve Bölümlenmesi • Yönetim Muhasebesi ile Finansal Muhasebe Arasındaki Farklılıklar • Yönetim Muhasebesi ile Finansal Muhasebe Arasındaki İlişkiler • Yönetim Muhasebesinin Diğer Muhasebe Dallarıyla İlişkisi •

1.3. Yönetim Muhasebesinin İşletme Yönetimindeki Yeri32

• Planlama Çalışmalarında Yönetim Muhasebesi • Örgütleme Çalışmalarında Yönetim Muhasebesi • Yürütme Çalışmalarında Yönetim Muhasebesi • Denetleme Çalışmalarında Yönetim

Muhasebesi •

S.1. Sorular36

A.1. Alıştırmalar37

P.1. Problemler38

2. MUHASEBE SİSTEMİNE TOPLU BAKIŞ39

2.1. Temel Finansal Tablolar40

• Bilanço • İşlemlerin Bilançoya Etkileri • Gelir-Gider Tablosu •

2.2. Muhasebede Hesap47

• Hesabın Yapısı • Hesabın İşleyiş Terminolojisi • Hesapların İşleyiş Kuralları •

2.3. Muhasebe Kayıt Sistemi50

• Muhasebe Belgeleri • Muhasebe Fişleri • Muhasebe Defterleri • Kayıt Sisteminin İşleyişi •

Mizanlar •

2.4. Dönem Sonu İşlemleri62

• Envanter İşlemleri • Gelir-Gider Tablosunun Düzenlenmesi • Kapanış Kayıtları • Bilançonun

Düzenlenmesi •

2.E. Bölüm Ekleri79

• Bilgisayarlı Muhasebe • Muhasebenin Temel Kavramları • Maliyet Esası mı, Gerçeğe Uygun

Değer mi? •

S.2. Sorular84

A.2. Alıştırmalar84

P.2. Problemler88

3. FİNANSAL TABLOLAR VE TEKDÜZEN HESAP PLANI91

3.1. Temel Finansal Tabloların Yapısı ve Kapsamı92

•Bilanço: Ana Gruplar • Bilanço: Alt Gruplar • Bilanço: Tüm Kalemler • Gelir-Gider Tablosu:

Ana Bölümler • Gelir-Gider Tablosu: Tüm Kalemler •

3.2. Tekdüzen Hesap Planı106

• Tekdüzen Hesap Planı’nda Hesap Sınıfları • Hesap Grupları ve Tekdüzen Hesap Çerçevesi

• Tekdüzen Hesap Planı’nda Ana Hesap Kodlaması •

3.E. Bölüm Ekleri: Kapsamlı Gelir-Gider Tablosu ve Tekdüzen Hesap Planı110

• Muhasebe Standartlarında Gelir-Gider Tablosu • Tekdüzen Hesap Planı •

S.3. Sorular120

A.3. Alıştırmalar120

P.3. Problemler122

4. MALİYET VE UNSURLARI125

4.1. Maliyet Kavramı126

4.2. Maliyetin Bölümlenmesi129

• Muhasebe Maliyeti • Fırsat Maliyeti • Net Ekonomik Kazanç veya Kayıp •

4.3. Muhasebe Maliyetinin Unsurları: Giderler134

• Gider-Zarar Ayırımı • Giderlerin Finansal Tablolara Yansıması •

4.4. İşletme Giderlerinin Sınıflandırılması141

• Çeşit Esasına Göre Sınıflandırma • Fonksiyon Esasına Göre Sınıflandırma •

S.4. Sorular145

A.4. Alıştırmalar146

P.4. Problemler148

İKİNCİ KİTAP

MALİYET SİSTEMİ

5. MALİYET MUHASEBESİ ve KAYIT DÜZENİ153

5.1. Maliyet Muhasebesinin Niteliği ve Kapsamı154

• Genel Muhasebe ve Maliyet Muhasebesi • Maliyet Muhasebesinin Amaçları • Maliyet Muhasebesinin Araçları •

5.2. Maliyet Muhasebesinde Ana Hesap Kayıtları157

• Tekdüzen Hesap Planı’nda Maliyet Ana Hesapları • Gelir ve Giderlerin Ana Hesaplardaki

Akışı •

5.3. Maliyet Muhasebesinde Yardımcı Hesap Kayıtları174

• Gider Çeşitleri Hesapları • Gider Yerleri Hesapları • Eş Zamanlı Kayıt Yöntemi •

5.4. Kayıtlardan Finansal Tablolara Geçiş181

• Bilanço (Finansal Durum Tablosu) • Gelir-Gider Tablosu • Satışların Maliyeti Tablosu •

5.E. Bölüm Ekleri187

• Hizmet İşletmelerinde 7/A Kayıt Düzeni • 7/B Seçeneğinde Kayıt Düzeni • Gider Çeşitleri

Örnek Hesap Sınıflandırması •

S.5. Sorular201

A.5. Alıştırmalar201

P.5. Problemler206

6. GİDERLERİN SAPTANMASI VE İZLENMESİ211

6.1. İlk Madde ve Malzeme Giderleri212

• Belge ve Kayıt Düzeni • Alış Maliyetinin Saptanması • Malzeme Tüketiminin Saptanması

• Malzeme Tüketiminin Fiyatlandırılması • Dönem Sonunda Fiyatlama •

6.2. İşçilik Giderleri232

• Toplam İşçilik Tutarının Saptanması • Direkt ve Endirekt İşçilik •

6.3. Diğer Giderler244

• Genel Esaslar • Amortisman Giderleri •

S.6. Sorular252

A.6. Alıştırmalar253

P.6. Problemler256

7. GİDERLERİN GİDER YERLERİNE DAĞITIMI259

7.1. Gider Yerleri ve Dağıtım Süreci260

• Gider Yerlerini Oluşturma Esasları • Gider Yeri Grupları • Gider Yeri Uygulamasının Yararları • Gider Dağıtım Süreci •

7.2. Birinci Dağıtım265

7.3. İkinci Dağıtım271

• Basit Dağıtım Yöntemi • Basamaklı Dağıtım Yöntemi • Karşılıklı Dağıtım Yöntemleri • Önceden Saptanmış Değerler Üzerinden (Planlı veya Standart) Dağıtım Yöntemi •

7.4. Gider Dağıtımlarıyla İlgili Muhasebe Kayıtları284

7.E. Bölüm Ekleri: Çoklu Dağıtımlar286

• Basamaklı Dağıtım Yöntemi • Karşılıklı Dağıtım Yöntemleri • Matris Dağıtımda Microsoft

Excel Kullanımı •

S.7. Sorular299

A.7. Alıştırmalar299

P.7. Problemler304

8. GİDERLERİN ÜRÜNLERE YÜKLENMESİ: SİPARİŞ MALİYETİ YÖNTEMİ307

8.1. Ürün Maliyetleme Yöntemleri308

• Maliyetin Kapsamını Belirleyen Yöntemler • Maliyetleme Zamanını Belirleyen Yöntemler •

Maliyetleme Şeklini Belirleyen Yöntemler • Maliyet Sisteminin Oluşturulması •

8.2. Sipariş Maliyeti Yönteminin Genel Esasları313

• Sipariş Maliyeti Yönteminin Yapısı ve İşleyişi • Sipariş Maliyet Kartı •

8.3. Direkt Giderlerin Siparişlere Yüklenmesi319

• Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderlerinin Siparişlere Yüklenmesi • Direkt İşçilik Giderlerinin

Siparişlere Yüklenmesi •

8.4. Genel Üretim Giderlerinin Siparişlere Yüklenmesi329

• Yükleme (İş) Ölçüsü Seçimi • Yükleme Oranlarının Hesaplanması • Genel Üretim Giderlerinin Ürünlere Yüklenmesi • Sipariş Toplam ve Birim Maliyetlerinin Saptanması • Yansıtma ve

Aktarma Kayıtları •

8.5. Genel Üretim Giderlerinde Götürü Yükleme338

S.8. Sorular342

A.8. Alıştırmalar342

P.8. Problemler348

9. GİDERLERİN ÜRÜNLERE YÜKLENMESİ: EVRE MALİYETİ YÖNTEMİ353

9.1. Evre Maliyeti Yönteminin Genel Esasları354

• Evre Maliyetinin Temel Yapısı ve İşleyişi • Eşdeğer Ürün Kavramı • Evre Maliyeti Yönteminin Uygulama Aşamaları • Giderler Açısından Tamamlanma Farklılıkları •

9.2. Dönem Başında Yarı Mamul Bulunması362

• Ortalama Maliyet Yöntemi • İlk Giren İlk Çıkar (FİFO) Yöntemi •

9.3. Birinci Aşamadan Sonraki Aşamalar366

9.4. Evre Maliyetinde Özel Durumlar368

• Giren-Çıkan Miktar Eşitsizliği • Çeşitli Mamul Üretiminde Evre Maliyeti •

S.9. Sorular374

A.9. Alıştırmalar375

P.9. Problemler380

10. BİRLEŞİK ÜRÜNLER, YAN ÜRÜNLER, FİRE VE ARTIKLAR385

10.1. Birleşik Üretimde Maliyet Saptama386

• Birleşik Üretim Terminolojisi • Birleşik Giderlerin Birleşik Ürünlere Dağıtımı • Yan Ürünlerin

Muhasebeleştirilmesi • Muhasebe Standartlarında Birleşik ve Yan Ürünler •

10.2. Bozuk Ürünler397

• Normal ve Anormal Bozulmalar • Bozulmada Saptanma Noktasının Önemi • Sipariş Maliyetinde Bozuk Ürünler • Evre Maliyetinde Bozuk Ürünler •

10.3. Kusurlu Ürünler ve Üretim Artıkları404

• Kusurlu Üretimde Düzeltme Giderleri • Üretim Artıkları •

S.10 Sorular406

A.10. Alıştırmalar406

P.10. Problemler409

ÜÇÜNCÜ KİTAP

MALİYET ANALİZLERİ

11. MALİYET – HACİM İLİŞKİLERİ417

11.1. İş Hacmi Kavramı ve Maliyet Analizlerindeki Yeri418

• İş Hacmi ve Ölçülmesi • Maliyet -Hacim İlişkilerinin Yönetimdeki Yeri •

11.2. İş Hacmiyle İlişkileri Yönünden Giderler419

• Sabit Giderler • Değişken Giderler • Yarı Değişken Giderler • Yarı Sabit Giderler •

11.3. Maliyet Fonksiyonları430

• Toplam Maliyet Fonksiyonu • Birim Maliyet Fonksiyonu •

11.4. Ekonomi Kuramında Maliyet Fonksiyonları433

• Azalan Verimler Kanunu • Toplam Maliyetler • Birim Maliyetler • Görgül (Ampirik) Çalışmalar•

11.E. Bölüm Ekleri: Farklı Yapıdaki Gider Fonksiyonları441

• Geniş Basamaklı Giderler İçin Tam Değer Fonksiyonu • Kırık Gider Fonksiyonları • Öğrenme

Eğrileri •

S.11. Sorular450

A.11. Alıştırmalar450

P.11. Problemler453

12. MALİYET – HACİM İLİŞKİLERİNİN SAPTANMASI457

12.1. Analitik Yöntem458

• Yöntemin Uygulanması • Yöntemin Değerlendirilmesi •

12.2. Muhasebe Yöntemi461

• Yöntemin Uygulanması • Yöntemin Değerlendirilmesi •

12.3. Matematik ve İstatistik Teknikler464

• Grafik Tekniği • En Yüksek ve En Düşük Hacimler Tekniği • Çifte (Yarı) Ortalama Tekniği •

En Küçük Kareler Tekniği • Korelasyon Analizi • T Testi •

12.4. Maliyet – Hacim İncelemelerinde Dikkat Edilecek Hususlar475

• İş Ölçüsü Seçimi • Dönem Uzunluğunun Belirlenmesi • Yönetim Politikalarının Giderlere Etkisi • Muhasebe Uygulamalarının Giderlere Etkisi • Çeşitli Sorunlar •

12.E. Bölüm Ekleri: Sayısal Tekniklere Daha Yakından Bakış479

• Polinom Fonksiyonlar • Çoklu Regresyon • Standart Hata ve Kontrol Sınırları • Regresyon ve

Korelasyonda Microsoft Excel Kullanımı •

S.12. Sorular489

A.12. Alıştırmalar489

P.12. Problemler492

13. MALİYET – HACİM – KÂR ANALİZLERİ -1 (Temel Analiz)499

13.1. Kâr Fonksiyonu500

• Satış Miktarının Fonksiyonu Olarak Kâr • Satış Tutarının Fonksiyonu Olarak Kâr •

13.2. Kâr Fonksiyonunun Kullanım Alanları503

• Kâr Tahmini • Hedef Kârı Sağlayan Satış Hacmi • Başabaş Noktası • Faaliyet Kaldıracı •

13.3. Başabaş ve Hacim – Kâr Grafikleri501

• Başabaş Grafiği • Hacim-Kâr Grafiği •

13.4. Kâr Fonksiyonunda Parametre Değişmeleri513

• Katkı Payı ve Katkı Oranındaki Değişmeler • Toplam Sabit Maliyetteki Değişmeler •

13.5. Maliyet – Hacim – Kâr Analizlerinin Dayandığı Varsayımlar520

13.6. Yönetim Kararlarında Maliyet – Hacim – Kâr Analizleri521

• Ürün Fiyatlandırma • Makine ve Donanımı Yenileme • Kapasiteyi Artırma •

S.13. Sorular528

A.13. Alıştırmalar529

P.13. Problemler533

14. MALİYET – HACİM – KÂR ANALİZLERİ -2 (Sorunlu Durumlar)535

14.1. Çoklu Üretimde Maliyet – Hacim – Kâr Analizleri536

• İşletme Genelinde M-H-K Analizleri • Ürün Bazında M-H-K Analizleri • En Uygun

Ürün Karmasının Belirlenmesinde M-H-K Analizleri •

14.2. Parabolik Fonksiyonlarda Maliyet – Hacim – Kâr Analizleri544

14.3. Belirsizlik Halinde Maliyet – Hacim – Kâr Analizleri548

• Tesadüfi Değişken ve Beklenen Değer • Normal Dağılım ve Standart Sapma • Normal Dağılım ve M-H-K Analizleri •

14.E. Bölüm Ekleri: Simpleks ve Excel Yardımıyla Çözümler558

• En Uygun Mamul Karmasına Simpleks Çözüm • En Uygun Mamul Karmasına Excel Solver •

• Standart Sapmanın Excel Yardımıyla Hesabı •

14.S. Sorular568

14.A. Alıştırmalar568

14.P. Problemler571

15. TAM, NORMAL VE DEĞİŞKEN MALİYET YÖNTEMLERİ575

15.1. Yöntemlerin Niteliği, Yapısı ve İşleyişi577

• Tam Maliyet Yöntemi • Normal Maliyet Yöntemi • Değişken Maliyet Yöntemi •

• Yöntemler Arasında Kâr Farkları •

15.2. Muhasebe Standartlarında Tam, Normal ve Değişken Maliyet591

• Uluslararası Muhasebe Standartları • Türkiye Muhasebe Standartları •

15.3. Türk İşletmelerinde Tam, Normal ve Değişken Maliyet593

• Tam Maliyet Uygulaması • Normal Maliyet Uygulaması • Değişken Maliyet Uygulaması •

15.4. Normal Maliyet Yönteminde Kapasite ve Kapasite Sapmaları598

• Kapasite Kavramı • Kapasite Türleri ve Sapmaları • Kapas Sapmalarını Muhasebeleştirme •

15.E. Bölüm Eki: Maliyetleme Yöntemleri ve Maliyet – Hacim – Kâr Analizleri607

• Değişken Maliyet Yönteminde M-H-K Analizleri • Tam Maliyet Yönteminde M-H-K Analizleri•

• Normal Maliyet Yönteminde M-H-K Analizleri •

S.15. Sorular618

A.15. Alıştırmalar618

P.15. Problemler622

16. YÖNETİM KARARLARI İÇİN GEÇERLİ MALİYET ANALİZLERİ629

16.1. Yönetim Kararları Açısından Maliyetler630

• Geçerli Maliyetler • Batık Maliyetler •

16.2. Yönetim Kararlarında Geçerli Maliyet Analizleri636

• İndirimli Fiyat Öneren Siparişin Kabulü veya Reddi • Zararda Gözüken Mamulün Üretiminin

Durdurulması veya Sürdürülmesi • Makine Yenileme • Üretmi veya Satın Alma •

16.3. Birleşik Ürün Kararlarında Geçerli Maliyetler645

• Birleşik Ürünleri Tek Tek İlgilendiren Kararlar • Birleşik Ürünlerin Tümüyle İlgili Kararlar •

S.16. Sorular650

A.16. Alıştırmalar650

P.16. Problemler653

DÖRDÜNCÜ KİTAP

PLANLAMA VE KONTROL SİSTEMLERİ

17. STANDART MALİYETLER VE SAPMA ANALİZLERİ659

17.1. Standart Maliyetlerin Niteliği660

• Standart Maliyetlerin Çeşitleri • Standart Maliyetlerin Yararları • Standart Maliyet Yöntemi •

17.2. Standart Maliyet Yönteminin Kurulması665

• Yöntemin Ön Koşullarının Sağlanması • Hesap Planının Standart Maliyete Dönüştürülmesi •

• Standart Maliyetlerin Saptanması •

17.3. Standart Maliyet Sapmalarının Analizi675

• Direkt İlk Mr, ve Malz. Sapmaları • Direkt İşçilik Sapmaları • Genel Üretim Gid, Sapmaları •

17.4. Standart Maliyet Yönteminde Kayıt Düzeni686

• Hesapların Yıl İçindeki İşleyişi • Sapma Hesaplarının Yıl Sonunda Kapatılması •

17.E. Bölüm Eki: Satış (Gelir) Sapmaları695

• Satış Hacmine Dayalı Satış Sapma Analizi • Kâra veya Katkı Payına Dayalı Satış Sapma

Analizi •

17.S. Sorular701

17.A. Alıştırmalar701

17.P. Problemler705

18. İŞLETME BÜTÇELERİ709

18.1. Bütçenin Niteliği710

• Bütçenin İşlevleri • Bütçe Türleri •

18.2. Bütçelemenin Genel Esasları714

• Bütçeleme İlkeleri • Bütçe Dönemi • Bütçelemenin Yönetimi •

18.3. Bütçenin Hazırlanması716

• Ön Çalışmalar • Bütçe Hazırlama Süreci (Bütçe Sistemi) • Alım-Satım İşletmelerinde Bütçe

Hazırlama • Üretim İşletmelerinde Bütçe Hazırlama •

18.E. Bölüm Eki: Bütçe Hazırlamada Alternatif Yaklaşımlar742

• Kayıtlama Yöntemi • Çalışma Tablosu Yöntemi •

S.18. Sorular752

A.18. Alıştırmalar753

P.18. Problemler757

19. STOK PLANLAMASI VE KONTROLÜ761

19.1. Stoklar ve Stokları Belirleyen Etkenler762

• Minimum Stok Düzeyini Belirleyen Etkenler • Maksimum Stok Düzeyini Belirleyen Etkenler •

Denge Stok Düzeyini Belirleyen Etkenler •

19.2. Kontrol Gruplandırması ve İzleme764

• ABC Yöntemi • Stokların İzlenmesi •

19.3. Stok Kalemleri İtibariyle Planlama768

• Sipariş Büyüklüğü, Sipariş Sayısı ve Stok Düzeyi • Stok Planlamasında Geçerli Maliyetler •

Ekonomik Sipariş Miktarı • Duyarlılık Analizi • Sipariş Zamanı ve Sipariş Yenileme Noktası •

Güvenlik Stoku • Güvenlik Stokunun Saptanması • Alış İskontolarının Etkisi •

19.E. Bölüm Eki: Stokları Azaltmaya Yönelik Yaklaşımlar782

• Malzeme İhtiyaç Planlaması • Tam Zamanında Üretim ve Satın Alma •

S.19. Sorular786

A.19. Alıştırmalar786

P.19. Problemler788

20. STRATEJİK YÖNETİM MUHASEBESİ TEKNİKLERİ791

20.1 Değer Zinciri Analizi792

• İşletmenin ve Endüstrinin Değer Zinciri • İşletmenin Değer Zincirini Oluşturan Faaliyetler •

Rekabet Üstünlüğü için Değer Zinciri Analizi • Değer Zinciri Analizi ve Yönetim Muhasebesi •

20.2. Faaliyet Tabanlı Maliyetleme798

• Geleneksel Maliyetlemenin Yetersizlikleri • Faaliyet Tabanlı Maliyetlemenin Niteliği • Geleneksel Maliyetleme Uygulaması • Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Uygulaması •

20.3. Faaliyet Tabanlı Yönetim809

• Ürün Kârlılık Analizi • Ürün Fiyatlama • Müşteri Kârlılık Analizi • Zaman Esaslı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme • Varlık Tüketim Muhasebesi •

20.4. Yaşam Seyri Maliyetlemesi813

• Mamul Yaşam Seyri • Mamul Değer Zinciri ve Yaşam Seyri Maliyetlemesi • Mamul Fiyatlamasında Yaşam Seyri Maliyetlemesi • Yaşam Seyri Maliyet Muhasebesi •

20.5. Hedef Maliyet ve Kaizen Maliyet819

• Hedef Maliyet Yaklaşımı • Kaizen Maliyet Yaklaşımı •

S.20. Sorular821

A.20. Alıştırmalar822

P.20 Problemler825

EKLER

YANITLAR, SÖZLÜK VE DİZİN

Kitaptaki Alıştırmaların Yanıtları831

Türkçe – İngilizce Kavram Sözlüğü871

Dizin881