Muhasebe Hileleri ve Vergiden Kaçınma Türk Vergi Mevzuatındaki Yasallığı Hile-Kaçınma-Peçeleme

İçindekiler

Beşinci Basıya Önsöz7

Dördüncü Basıya Önsöz8

Üçüncü Basıya Önsöz9

İkinci Basıya Önsöz10

Kısaltmalar Listesi19

Giriş21

Bölüm I

HİLE VE HATA KAVRAMLARININ TEORİK ESASLARI

1.1. GENEL OLARAK HİLE KAVRAMI23

1.1.1. Hilenin Özellikleri25

1.1.2. Hilenin Türleri26

1.1.3. Hilenin Sınıflandırılması27

1.1.3.1. Çalışan Hileleri27

1.1.3.2. Satıcı Hileleri28

1.1.3.3. Yönetim Hileleri28

1.1.3.4. Yatırım Hileleri31

1.1.3.5. Müşteri Hileleri31

1.1.4. Muhasebede Hile Kavramı32

1.1.4.1. Muhasebe Hilelerinin Nedenleri34

1.1.4.2. İşletme Sahiplerinin Hileye Başvurma Nedenleri34

1.1.4.2.1. Vergi Kaçırmak35

1.1.4.2.2. Yolsuzlukları Gidermek35

1.1.4.2.3. İşletmeyi Gerçek Durumundan Farklı Göstermek36

1.1.4.2.4. Alış37

1.1.4.2.5. Satış37

1.1.4.2.6. Özel Giderleri İşletmeye Aktarma38

1.1.4.2.7. Arızi Giderler38

1.1.4.2.8. İşletme Giderlerini Yükseltmek38

1.1.4.3. İşletme Çalışanlarının Hileye Başvurma Nedenleri39

1.1.4.3.1. Özenti ve Baskı Grupları40

1.1.4.3.2. Fırsatlar41

1.1.4.3.3. Haklı Gösterme42

1.1.4.4. Muhasebe Hilelerinin Türleri42

1.1.4.4.1. Kasdi Hatalar42

1.1.4.4.2. Kayıt Dışı İşlemler43

1.1.4.4.3. İşlemden Önce ya da Sonra Kayıt Yapılması43

1.1.4.4.4. Gerçek Olmayan Hesaplar44

1.1.4.4.5. Belge Sahtekârlığı44

1.1.4.4.7. Bilgisayar Hileleri46

1.1.4.4.8. Varlıkların Kötüye Kullanılması47

1.1.4.5. Yolsuzluk ve Ahlaki Olmayan Davranışlar47

1.1.4.5.1. Rüşvet Almak veya Vermek48

1.1.4.5.2. Çıkar Çatışması49

1.1.4.6. Muhasebe Hilesi ve Yaratıcı Muhasebe49

1.2. MUHASEBE AÇISINDAN HATA51

1.2.1. Muhasebe Hatalarının Türleri52

1.2.1.1. Matematik Hataları52

1.2.1.2. Kayıt Hataları52

1.2.1.3. Devir Hataları (Aktarma Hataları)52

1.2.1.4. Unutma ve Tekrarlama Hataları53

1.2.1.5. Finansal Tablolar Üzerinde Yaptıkları Etki Bakımından Hatalar54

1.2.1.5.1. Bilançoyu Etkileyen Muhasebe Hataları54

1.2.1.5.1.1. Değerleme Hataları54

1.2.1.5.1.2. Hesapların Birleştirilmesi55

1.2.1.5.2. Gelir Tablosunu Etkileyen Muhasebe Hataları55

1.2.1.5.3. Bilanço ve Gelir Tablosunu Etkileyen Muhasebe Hataları56

1.2.1.5.4. Telafi Edici Hatalar56

1.2.1.5.5. Amortisman ve Yeniden Değerleme Uygulamalarındaki Hatalar56

1.2.1.5.6. Gider ve Maliyet Arttırıcı Harcamalarda Yapılan Hatalar57

1.2.1.5.7. Muafiyet ve İstisna Uygulamalarındaki Hatalar58

1.2.1.5.8. Stopaj (Tevkifat) Uygulamasında Karşılaşılan Hatalar58

1.2.1.5.9. Sabit Kıymet Yenileme Fonu Uygulamalarındaki Hatalar59

1.2.2. Muhasebe Hatalarının Yapılma Nedenleri59

1.2.2.1. Dikkatsizlik59

1.2.2.2. Bilgisizlik60

1.2.2.3. Yorgunluk60

1.2.2.4. Tecrübesizlik60

Bölüm II

HİLE, HATA VE MUVAZAA KAVRAMLARININ

HUKUKTAKİ YERİ

2. GİRİŞ61

2.1. MUVAZAA61

2.1.1. Unsurları65

2.1.1.1. Tarafların İradeleri ile Beyanları Arasında Bilerek Yaratılan Uygunsuzluk65

2.1.1.2. Muvazaa Anlaşması65

2.1.1.3. Üçüncü Kişileri Aldatma Kastı66

2.1.1.4. Gizli İşlem66

2.1.2. Muvazaanın Türleri66

2.1.2.1. Mutlak Muvazaa67

2.1.2.2. Nispi Muvazaa67

2.1.3. Muvazaanın İlgili Bazı Benzer Kavramlarla Karşılaştırılması67

2.1.3.1. Muvazaa ve Kanuna Karşı Hile68

2.1.3.2. Muvazaa ve Aldatma (Hile)68

2.1.3.3. Muvazaa ve Yanılma (Hata)69

2.1.4. Muvazaanın Hüküm ve Sonuçları69

2.1.4.1. Görünürdeki İşlem Bakımından Muvazaanın Sonuçları69

2.1.4.2. Gizli İşlem Bakımından Muvazaanın Sonuçları70

2.2. HATA (YANILMA)70

2.2.1. Hata Halleri72

2.2.1.1. Beyan Yanılmaları72

2.2.1.1.1. Sözleşmenin Niteliğinde Yanılma72

2.2.1.1.2. Sözleşmenin Konusunda Yanılma73

2.2.1.1.3. Kişide Yanılma73

2.2.1.1.4. Kişinin Niteliklerinde Yanılma73

2.2.1.1.5. İvazda Yanılma74

2.2.1.1.6. Saikte Yanılma (Temel Hatası)74

2.2.1.1.7. Sözleşmenin Kurulmasında, Kişinin İradesinin Oluşması Aşamasında Bir Yanılgıya Düşmüş Olması74

2.2.1.1.8. Yanılanın Düştüğü Saik Yanılmasının Sözleşmenin Temeliyle İlgili Olması75

2.2.1.1.9. İş İlişkilerindeki Dürüstlük Kurallarına Uygunluk75

2.2.1.1.10. Saikte Yanılmanın Karşı Tarafça Bilinebilir Olması75

2.3. HİLE (ALDATMA)75

2.3.1. Aldatmanın Şartları79

2.3.1.1. Aldatma Kastı Bulunmalıdır79

2.3.1.2. Aldatma Kastı Sözleşmenin Yapılamamasına Yönelik Olmalıdır80

2.3.1.3. Aktif Aldatma veya Pasif Aldatma Mevcut Olmalıdır80

2.3.1.4. İlliyet Bağı Bulunmalıdır81

2.3.1.5. Üçüncü Kişinin Aldatması81

2.3.2. Aldatmanın Borçlar Hukukundaki Uygulama Alanları81

2.3.3. Aldatmanın Sözleşmenin Geçerliliğine Etkisi82

2.3.4. Tazminat84

Bölüm III

TÜRK VERGİ MEVZUATINDA

HİLE–HATA–MUVAZAA KAVRAMI

3.1. GENEL OLARAK87

3.2. VERGİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI90

3.3. KAMU GELİRLERİNE ANAYASAL BİR YAKLAŞIM94

3.4. VERGİYE KARŞI TEPKİLER104

3.4.1. Verginin İkame ve Gelir Etkisi104

3.4.2. Vergiden Kaçınma107

3.4.3. Vergi Kaçırmaya Yönelik Davranışlar108

3.4.4. Verginin Yansıması108

3.5. VERGİ KANUNLARINDA HİLE VE MUHASEBE HİLESİ109

3.5.1. Yargı Mercilerinin Muhasebe Hilesine Bakış Açısı126

3.5.1.1. Kanuni Boşluk, Hukuki Boşluk, Kanunilik İlkesi ve Kıyas Yasağı133

3.5.2. İdarenin Muhasebe Hilesine Bakış Açısı141

3.5.3. Muhasebe Hilesinin Varlığı İçin Vergi Ziyaı Doğmasına Gerek Yoktur143

3.5.4. Muhasebe Hilesi ve Hata144

3.5.5. Vergi Hataları150

3.5.5.1. Hesap Hataları150

3.5.5.2. Vergilendirme Hataları151

3.5.5.3. Vergi Hatalarının Ortaya Çıkarılması153

3.5.5.4. Vergi Hatalarının Düzeltilmesi153

3.5.5.4.1. Resen Düzeltme153

3.5.5.4.2. Talep Üzerine Düzeltme154

3.5.5.4.3. Düzeltme İsteme Hakkı Olanlar154

3.5.5.4.4. Düzeltme İsteminin Yapılışı154

3.5.5.4.5. Düzeltme İsteminde Süre155

3.5.5.4.5.1. Dava Açma Süresinden Sonra “Hata” İçin Düzeltme Dilekçesi Verilirse155

3.5.5.4.5.2. Dava Açma Süresinde “Hata” İçin Düzeltme Dilekçesi Verilirse156

3.5.5.4.5.3. Yargı ve Vergi İdaresinin VUK m.124’ü Farklı Anlamlandırmaları157

3.5.5.4.6. Düzeltme Talebinin İncelenmesi157

3.5.5.4.7. Düzeltme Yapılması Hali158

3.5.5.4.8. Düzeltmenin Kapsamı158

3.5.5.4.9. Düzeltmede Zamanaşımı159

3.6. VERGİ HUKUKUNDA PEÇELEME160

3.6.1. Vergi Hukukunda Muvazaa ve Peçeleme ile Karşılaştırılması166

3.6.2. Vergi Hukukunda İspat ve Peçeleme İlişkisi169

3.6.2.1. Delil Serbestisi170

3.6.2.2. Şahit/Tanık İfadesi172

3.6.3. Vergi Hukukunda Ekonomik Yaklaşım İlkesi ve Peçeleme174

3.6.4. İspat Külfeti179

3.7. TÜRK VERGİ SİSTEMİ UYGULAMASINDA BAZI MUHASEBE HİLELERİ VE PEÇELEME YÖNTEMLERİ180

3.7.1. Gelir Vergisi180

3.7.1.1. Gelir Vergisi’nin Mükellefi184

3.7.1.2. Ticari Kazanç186

3.7.1.2.1. Ticari Kazanç Kapsamında Vergiden Kaçınma193

3.7.1.3. Diğer Kazanç ve İratlar208

3.7.1.3.1. Değer Artış Kazancı208

3.7.1.3.1.1. Gayrimenkullerin Elden Çıkarılmasında Kaçınma Durumu214

3.7.1.3.1.2. Finansal İşlemlerin Diğer Kazanç ve İratlar Yönünden Kaçınma Durumu223

3.7.1.3.2. Arızi Kazanç225

3.7.1.3.2.1. Arızi Kazançlarda Peçeleme226

3.7.2. Kurumlar Vergisi227

3.7.2.1. Kurumlar Vergisi’nin Mükellefleri227

3.7.2.1.1. Sermaye Şirketleri229

3.7.2.1.2. Kooperatifler233

3.7.2.1.3. İktisadi Kamu Kuruluşları236

3.7.2.1.4. Dernek ve Vakıflara Ait İktisadi İşletmeler237

3.7.2.1.5. İş Ortaklıkları242

3.7.2.2. Kurumlar Vergisi Kanunu’nda Safi Kurum Kazancı244

3.7.2.3. Kurumlar Vergisi Kapsamında Güvenlik Müesseseleri245

3.7.2.3.1. Örtülü Sermaye ve Peçeleme İlişkisi245

3.7.2.3.1.1. Ortak247

3.7.2.3.1.2. Ortakla İlişkili Kişi247

3.7.2.3.1.3. Borcun doğrudan veya dolaylı olarak temin edilmesi248

3.7.2.3.1.4. Borcun işletmede kullanılması gereği248

3.7.2.3.1.5. Borcun öz sermayenin üç katını aşması249

3.7.2.3.1.6. Örtülü sermaye tutarı250

3.7.2.3.2. Transfer Fiyatlaması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı ve Peçeleme İlişkisi255

3.7.2.3.3. Kontrol Edilen Yabancı Kurum Kazancı258

3.7.2.4. Kurumlar Vergisine Göre Muafiyet261

3.7.2.4.1. Yeni Bir Müessese “Türkiye Varlık Fonu Yönetimi A.Ş.”264

3.7.2.4.1.1. Türkiye Varlık Fonuna Devredilen Kurumlar265

3.7.2.4.1.2. Türkiye Varlık Fonunun Türk Vergi Mevzuatı Açısından Yapısı266

3.7.2.5. Kurumlar Vergisine göre İstisnalar267

3.7.2.5.1. İştirak Kazançları İstisnası: (KVK m.5/1–a)267

3.7.2.5.2. Yurt Dışı İştirak Kazancı İstisnası: KVK m.5/1–b269

3.7.2.5.3. Tam Mükellef Anonim Şirketlerin Yurt Dışı İştirak Hisselerini Elden Çıkarmalarına İlişkin İstisna (KVK m.5/1–c)273

3.7.2.5.4. Emisyon Primi İstisnası (KVK m.5/1–ç)274

3.7.2.5.5. Yatırım Fon ve Yatırım Ortaklıklarının İstisnası (KVK m.5/1–d)275

3.7.2.5.6. Taşınmazlar ve İştirak Hisseleri İle Kurucu Senetleri, İntifa Senetleri ve Rüçhan Hakları Satış Kazancı İstisnası (KVK m.5/1–e)276

3.7.2.5.7. Yurt Dışı Şube Kazancı İstisnası (KVK m.5/1–g)281

3.7.2.5.8. Yurt Dışında Yapılan İnşaat, Onarım, Montaj İşleri ile Teknik Hizmetlerden Sağlanan Kazançlarda İstisna (KVK m.5/1–h)282

3.7.2.5.9. Eğitim Tesisleri, Özel Kreş ve Gündüz Bakımevleri ile Rehabilitasyon Merkezlerinin İşletilmesinden Elde Edilen Kazançlara İlişkin İstisna (KVK m.5/1–ı)282

3.7.2.5.10. Risturn İstisnası (KVK m.5/1–j)283

3.7.2.5.11. Gayrimenkul Satış Kazancı İstisnasının İrdelenmesi284

3.7.2.5.12. Yenileme Fonu Açısından Değerlendirme285

3.7.2.6. Finansal İşlemlerin, Kurumlar Vergisi Kanunu Uyarınca Kaçınma Kapsamında Değerlendirilmesi289

3.7.2.7. Peçeleme İşlemlerinin Kurumlar Vergisi Kanunu Uyarınca Değerlendirilmesi291

3.7.2.8. Kurumlar Vergisi Kanunu’nda Sayılan İstisnaların Peçelemeye Alet Edilmesi ile İlgili Bazı Yargı Kararları294

3.7.3. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergiler Yönünden Durumu296

3.7.3.1. Katma Değer Vergisi297

3.7.3.1.1. Katma Değer Vergisi’nin Konusu298

3.7.3.1.2. Katma Değer Vergisi’nin Mükellefi ve Vergi Sorumlusu302

3.7.3.1.3. Katma Değer Vergisi’nde Vergiyi Doğuran Olay302

3.7.3.1.4. Katma Değer Vergisi’nde Teslim304

3.7.3.1.5. Finansal İşlemlerde Katma Değer Vergisi Kanunu Uyarınca Kaçınma304

3.7.3.1.6. KDVK Uyarınca Peçeleme İşlemleri313

3.7.3.2. Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV)314

3.7.3.2.1. Finansal İşlemlerin Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Uyarınca Kaçınma319

3.7.3.3. Damga Vergisi324

3.7.3.3.1. Damga Vergisi’nin Konusu324

3.7.3.3.2. Damga Vergisi’nin Mükellefi327

3.7.3.3.3. Damga Vergisi’nin Matrahı ve Vergiyi Doğuran Olay328

3.7.3.3.4. Finansal İşlemlerin Damga Vergisi Kanunu Uyarınca Kaçınma Kapsamında Değerlendirilmesi329

3.7.4. Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu330

3.7.4.1. Veraset ve İntikal Vergisinin Konusu331

3.7.4.2. Veraset ve İntikal Vergisinin Mükellefi332

3.7.4.3. Veraset ve İntikal Vergisinin Matrahı, Oranı ve Ödenmesi334

3.7.4.4. Veraset ve İntikal Vergisinde Bazı Kaçınma İşlemleri336

Bölüm IV

GENEL DEĞERLENDİRME VE

SAPTANAN BULGULAR

4.1. GENEL OLARAK339

4.2. FİNANSAL İŞLEMLERDE GENEL OLARAK KAÇINMA MEVZUU341

4.3. PEÇELEME İŞLEMLERİ İLE MUHASEBE HİLELERİNİN VERGİ HUKUKUNDAKİ YASALLIĞI İLE ALAKALI VE FARKLI GÖRÜŞLER348

4.4. GENEL DEĞERLENDİRME358

Sonuç363

Kaynakça365

Kitaplar365

Makaleler374

Elektronik Kaynaklar384

Raporlar&Araştırmalar386

Kavramlar Dizini389