Sermaye Şirketlerinde Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirme Tüm Yönleriyle

2. Baskıya Ön Söz7

Kısaltmalar23

Birinci Bölüm

SERMAYE ŞİRKETLERİNDE BİRLEŞME

I. BİRLEŞME KAVRAMI27

II. BİRLEŞME ÇEŞİTLERİ28

A. Ekonomik Açıdan Birleşmeler28

1. Yatay Birleşmeler (Horizontal Mergers)28

2. Dikey Birleşmeler (Vertical Mergers)29

3. Karma Birleşmeler (Conglomerate Mergers)30

B. Hukuksal Açıdan Birleşme Türleri30

1. Biçimsel Birleşmeler30

a. Tröst30

b. Holding31

c. Konsorsiyum31

d. İş Ortaklıkları (Joint Venture)32

e. Ele Geçirme (Take Over)33

f. Birleşme33

2. Biçimsel Olmayan Birleşmeler34

a. Centilmenlik Anlaşmaları34

b. Kartel34

c. Çıkar Grupları35

III. BİRLEŞME NEDENLERİ35

A. Sinerji Etkisi35

B. Büyüme İsteği36

C. Ölçek Ekonomilerinden Yararlanma36

D. Çeşitlendirme İsteği (Diversification)37

E. Pazar Payının Artırılması37

F. Vergisel Avantajlar37

G. Kaldıraçlı Satın Alımlarda (Leveraged Buyout) Finansal Yardım Yasağının Aşılması38

IV. TİCARET HUKUKUNDA ŞİRKET BİRLEŞMELERİ38

A. Genel Açıklamalar38

B. Geçerli Birleşmeler41

C. Birleşmeye Hâkim Olan İlkeler43

1. Külli Halefiyet İlkesi43

2. Pay Sahipliğinin Devamı İlkesi45

3. Mal Varlığında Devamlılık İlkesi48

4. Tasfiyesiz Sona Erme İlkesi48

5. Alacaklıların Korunması İlkesi49

D. Sermaye Şirketlerinde Birleşme Süreci50

1. Hazırlık Aşaması50

a. Gizlilik Anlaşması51

b. Niyet Mektubunun Gönderilmesi51

c. Sürece Katılmaya Davet Mektubu58

d. Durum Tespiti59

2. Birleşme İşlemlerine Başlanması60

a. Birleşmeye Esas Alınacak Finansal Tabloların Belirlenmesi61

b. Birleşme Sözleşmesinin Hazırlanması ve İmzalanması63

c. Birleşme Raporunun Düzenlenmesi69

d. İnceleme Hakkı73

3. Malvarlığında Meydana Gelen Değişikliklerin Bildirilmesi74

4. Birleşme Sözleşmesinin Genel Kurul Onayına Sunularak Birleşme Kararı Alınması76

5. Birleşme Kararının Tescil ve İlanı78

6. Devrolunan Şirket Malvarlıklarının Devralan Şirket Adına İlgili Sicillere Tescili85

E. Birleşmede Özellikli Durumlar87

2. Sermayenin Kaybı veya Borca Batıklık Halinde Birleşmeye Katılma88

3. Birleşmede Sağlanan Kolaylıklar92

a. Sermaye Şirketlerinde Kolaylaştırılmış Birleşme93

aa. Oy Hakkı Veren Payların Yüzde Yüzüne Sahip Olunması Durumun Birleşme93

bb. Oy Hakkı Veren Payların En Az Yüzde Doksanına Sahip Olunması Durumun Birleşme95

b. KOBİ’lerin Taraf Olduğu Birleşmelerde Sağlanan Kolaylıklar96

4. Birleşmede Ortakların Kişisel Sorumlulukları ve İş İlişkilerinin Geçmesi97

a. Birleşmede Ortakların Kişisel Sorumlulukları97

b. Birleşmede İş İlişkilerinin Geçmesi99

F. Halka Açık Ortaklıklarda Birleşme101

1. Halka Açık Ortaklıklarda Birleşme Süreci102

a. Hazırlık Aşaması102

b. Birleşme İşlemlerine Başlanması102

aa. Birleşmeye Esas Alınacak Finansal Tabloların Belirlenmesi103

bb. Uzman Kuruluş Görüşünün Alınması104

cc. Birleşme Sözleşmesinin Hazırlanması105

dd. Birleşme Raporunun Hazırlanması111

ee. Duyuru Metninin Onaylanması İçin Sermaye Piyasası Kuruluna Başvuru115

ff. Diğer Kurumlardan Alınması Gereken İzinler İçin Yapılacak Başvurular129

aaa. Rekabet Kurulundan İzin Alınması129

bbb. Enerji Piyasası Denetleme Kurulundan İzin Alınması131

ccc. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulundan İzin Alınması132

ddd. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurulundan İzin Alınması132

eee. Ticaret Bakanlığından İzin Alınması132

c. İmza ve Onay Aşaması133

d. Kurul Ücretinin Ödenmesi134

e. Pay Sahiplerinin Bilgilendirilmesi ve Korunması136

f. Birleşme Sözleşmesinin Genel Kurul Onayına Sunularak Birleşme Kararı Alınması137

g. Ayrılma Hakkı ve Kullanımı140

h. Kanun Kapsamına Alınma ve İhraç Belgesi Verilmesi145

ı. Birleşme Kararının Tescil ve İlanı146

i. Kurula Bildirim146

2. Halka Açık Ortaklıkların Taraf Olduğu Kolaylaştırılmış Birleşmeler146

3. Birleşme Amaçlı Ortaklık151

4. Birleşme Yapılamayan Haller151

5. Birleşmeye İlişkin Özellikli Durumlar153

G. Birleşmeye Esas Alınacak Şirket Değeri154

1. Aktif Bazlı Değerleme Yöntemleri156

a. Defter Değeri (Özvarlık Yöntemi)157

b. Net Aktif Değer (NAD)158

c. Tasfiye Değeri159

d. Borsa Değeri159

e. İşleyen Teşebbüs Değeri160

2. Piyasa Bazlı Değerleme Yöntemleri161

a. Fiyat Kazanç Oranı (F/K–P/E Price–Earnings)161

b. Firma Değeri/FAVÖK (EV/EBITDA)162

c. Piyasa Değeri/Defter Değeri (PD/DD–P/BV)163

d. Piyasa Değeri/Net Aktif Değer Yöntemi164

3. Gelir Bazlı Değerleme Yöntemleri165

a. Temettü Değerleme Yöntemi165

aa. Sabit Temettü Yöntemi165

bb. Sabit Oranlı Temettü Yöntemi166

b. İndirgenmiş Nakit Akımları Yöntemi167

aa. Firmaya Serbest Nakit Akımları167

bb. Özkaynağa Serbest Nakit Akımları169

H. Sermaye Artırımı170

I. Şirket Birleşmelerinde Değişim Oranı184

V. VERGİ HUKUKUNDA ŞİRKET BİRLEŞMELERİ189

A. Kurumlar Vergisi Kanunu Açısından Şirket Birleşmeleri189

1. Vergili Birleşme189

a. Vergili Birleşmede Vergilendirme, Beyan ve Ödeme203

b. Vergili Birleşmede Özellikli Durumlar209

aa. Birleşme İçin Yapılan Giderler209

bb. Devralınan Malvarlığının Değerlemesi210

cc. Devrolunan Şirketin Zararları211

dd. Devralınan İktisadi Kıymetlerde Amortisman Uygulaması212

ee. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Ayrılmış Yenileme Fonları213

ff. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Satış Kazanç İstisnası213

gg. Serbest Bölgede Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası214

hh. Vergili Birleşmenin Transfer Fiyatlandırması Düzenlemeleri Karşısındaki Durumu215

ıı. Borsa İstanbul Pay Piyasasında İlk Defa İşlem Görmek Üzere En Az %20 Oranında Halka Arz Edilen Şirketin

Vergili Birleşmeye Devrolunan Şirket Olarak Katılması215

jj. Vergili Birleşmede Devralan Şirket Temsilcilerinin Sorumluluğu216

2. Vergisiz Birleşme (Devir)216

a. Devir İşleminde Vergilendirme, Beyan ve Ödeme231

b. Vergisiz Birleşmede Özellikli Durumlar239

aa. Birleşme İçin Yapılan Giderler239

bb. Devrolunan Şirketin Zararları241

cc. Devralınan İktisadi Kıymetlerde Amortisman Uygulaması244

dd. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Ayrılmış Yenileme Fonları245

ee. Vergisiz Birleşme ile İlgili İstisna Düzenlemeleri247

aaa. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Satış Kazanç İstisnası247

bbb. Serbest Bölgede Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası248

ccc. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası248

ddd. Sat–Kirala–Geri Al İşlemlerinden Doğan Kazançlara Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası248

eee. Kira Sertifikası İhracı Amacıyla Her Türlü Varlık ve Hakların Satışından Doğan Kazançlara Uygulanan

Kurumlar Vergisi İstisnası249

ff. Devrolunan Şirket Çalışanlarının Ücret Gelirlerinin Vergilendirilmesi250

gg. Borsa İstanbul Pay Piyasasında İlk Defa İşlem Görmek Üzere En Az %20 Oranında Halka Arz Edilen Şirketin

Vergili Birleşmeye Devrolunan Şirket Olarak Katılması251

gg. Vergiye Uyumlu Mükelleflerde Vergi İndirimi Uygulamasının Devir Karşısındaki Durumu252

hh. Devir Halinde Devam Etmekte Olan Yıllara Sari İnşaat İşinin Bitim Tarihi254

ıı. Birleşmede Yeniden Değerleme Uygulaması255

3. Birleşmede Ödenen Ayrılma Akçesi ve Ayrılma Hakkının Vergisel Durumu257

B. Gelir Vergisi Açısından Şirket Birleşmeleri263

C. Katma Değer Vergisi Açısından Şirket Birleşmeleri263

1. Vergisiz Birleşme İşlemleri263

2. Vergili Birleşme İşlemleri265

D. Damga Vergisi Açısından Şirket Birleşmeleri271

E. Harçlar Açısından Şirket Birleşmeleri276

F. Gider Vergileri Açısından Şirket Birleşmeleri279

G. Özel Tüketim Vergileri Açısından Şirket Birleşmeleri281

H. 6183 Sayılı Kanun Açısından Şirket Birleşmeleri283

İkinci Bölüm

SERMAYE ŞİRKETLERİNDE BÖLÜNME

I. BÖLÜNME KAVRAMI287

II. BÖLÜNME ÇEŞİTLERİ287

A. Malvarlığı Devrine Göre Bölünmeler287

1. Tam Bölünme288

2. Kısmi Bölünme289

B. Payların Dağıtımına Göre Bölünmeler291

1. Pay Oranlarının Korunduğu Bölünmeler (Simetrik Bölünme)292

2. Pay Oranlarının Korunmadığı Bölünmeler (Asimetrik Bölünme)293

C. Malvarlığını Devralacak Şirketler Açısından Bölünmeler294

1. Devralma Şeklinde Bölünme294

2. Yeni Kuruluş Şeklinde Bölünme295

III. BÖLÜNME NEDENLERİ295

A. Şirket Yapısının Sadeleştirilmek İstenmesi296

B. Karar Alma Süreçlerinde Hız ve Esnekliğin Talep Edilmesi297

C. Faaliyet Kollarına İlişkin Finansal Verilerin Kendi Bütünlüğü İçinde Takip Edilmek İstenmesi297

D. Şirket Ortakları veya Mirasçılar Arasında Ortaya Çıkan Anlaşmazlıkların Çözülemediği Durumlar297

E. Holding Sistemine Geçme Niyeti298

F. Vergisel Avantajlar298

G. Diğer Nedenler299

IV. TİCARET HUKUKUNDA ŞİRKET BÖLÜNMELERİ299

A. Genel Açıklamalar299

B. Geçerli Bölünmeler300

C. Bölünmeye Hakim Olan İlkeler301

1. Kısmi Külli Halefiyet İlkesi301

2. Pay Sahipliğinin Devamı İlkesi303

3. Mal Varlığında Devamlılık İlkesi305

4. Tasfiyesiz Sona Erme İlkesi305

5. Alacaklıların Korunması İlkesi306

D. Sermaye Şirketlerinde Bölünme Süreci307

1. Hazırlık Aşaması307

2. Bölünme İşlemlerine Başlanması308

a. Bölünmeye Esas Alınacak Finansal Tabloların Belirlenmesi310

b. Bölünme Sözleşmesinin/Bölünme Planının Hazırlanması ve İmzalanması312

c. Bölünme Raporunun Düzenlenmesi320

d. İnceleme Hakkı324

3. Malvarlığında Meydana Gelen Değişikliklerin Bildirilmesi325

4. Bölünme Sözleşmesinin/Bölünme Planının Genel Kurul Onayına Sunularak Bölünme Kararı Alınması327

5. Bölünme Kararının Tescil ve İlanı334

6. Bölünen Şirket Malvarlıklarının Devralan Şirketler Adına İlgili Sicillere Tescili342

7. Bölünmede Ortakların Kişisel Sorumlulukları ve İş İlişkilerinin Geçmesi343

a. Bölünmede Ortakların Kişisel Sorumlulukları343

b. Bölünmede İş İlişkilerinin Geçmesi345

E. Halka Açık Ortaklıklarda Bölünme346

1. Halka Açık Ortaklıklarda Bölünme Süreci347

a. Hazırlık Aşaması347

b. Bölünme İşlemlerine Başlanması347

aa. Bölünme Esas Alınacak Finansal Tabloların Belirlenmesi347

bb. Uzman Kuruluş Görüşünün Alınması349

cc. Bölünme Sözleşmesinin/Bölünme Planının Hazırlanması349

dd. Bölünme Raporunun Hazırlanması356

ee. Duyuru Metninin Onaylanması İçin Sermaye Piyasası Kuruluna Başvuru360

ff. Diğer Kurumlardan Alınması Gereken İzinler İçin Yapılacak Başvurular374

aaa. Rekabet Kurulundan İzin Alınması374

bbb. Enerji Piyasası Denetleme Kurulundan İzin Alınması376

ccc. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulundan İzin Alınması377

ddd. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurulundan İzin Alınması377

eee. Ticaret Bakanlığından İzin Alınması378

c. İmza ve Onay Aşaması378

d. Kurul Ücretinin Ödenmesi380

e. Pay Sahiplerinin Bilgilendirilmesi ve Korunması380

f. Bölünme Sözleşmesinin/Bölünme Planının Genel Kurul Onayına Sunularak Bölünme Kararı Alınması382

g. Ayrılma Hakkı ve Kullanımı385

h. Kanun Kapsamına Alınma ve İhraç Belgesi Verilmesi389

ı. Bölünme Kararının Tescil ve İlanı390

i. Kurula Bildirim391

2. Halka Açık Ortaklıkların Taraf Olduğu Kolaylaştırılmış Bölünmeler391

F. Bölünmeye Esas Alınacak Malvarlığı/Şirket Değeri395

G. Sermaye Azaltımı397

1. Sermaye Azaltımıyla İlgili Genel Açıklamalar397

2. Kısmi Bölünmede Sermaye Azaltımı399

H. Sermaye Artırımı401

I. Şirket Bölünmelerinde Değişim Oranı413

V. VERGİ HUKUKUNDA ŞİRKET BÖLÜNMELERİ417

A. Kurumlar Vergisi Kanunu Açısından Şirket Bölünmeleri417

1. Tam Bölünme417

a. Tam Bölünmenin Tarafları418

b. Devre Konu Olan Malvarlığı419

c. Denkleştirme Ödemesi436

d. Tam Bölünmede Vergilendirme, Beyan ve Ödeme437

2. Kısmi Bölünme445

a. Kısmi Bölünmenin Tarafları447

b. Devre Konu Olan Malvarlığı448

aa. Taşınmazlar455

bb. İştirak Hisseleri458

cc. Üretim ve Hizmet İşletmeleri463

c. İştirak Hisselerinin Ortaklara Verilmesi478

d. Kısmi Bölünmede Vergilendirme, Beyan ve Ödeme499

3. Pay Oranlarının Korunduğu (Simetrik) Bölünme501

4. Pay Oranlarının Korunmadığı (Asimetrik) Bölünme509

5. Bölünmede Özellikli Durumlar514

a. Bölünme İçin Yapılan Giderler514

b. Bölünen Şirketin Devre Konu Zararları516

c. Devralınan İktisadi Kıymetlerde Amortisman Uygulaması521

d. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Ayrılmış Yenileme Fonları521

e. Bölünen Şirket Çalışanlarının Ücret Gelirlerinin Vergilendirilmesi522

f. Bölünme ile İlgili İstisna Düzenlemeleri523

aa. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Satış Kazanç İstisnası523

bb. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası525

cc. Sat–Kirala–Geri Al İşlemlerinden Doğan Kazançlara Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası526

dd. Kira Sertifikası İhracı Amacıyla Her Türlü Varlık ve Hakların Satışından Doğan Kazançlara Uygulanan

Kurumlar Vergisi İstisnası527

g. Borsa İstanbul Pay Piyasasında İlk Defa İşlem Görmek Üzere En Az %20 Oranında Halka Arz Edilen Şirketin

Tam Bölünme İşlemine Bölünen Şirket Olarak Katılması528

h. Bölünmede Yeniden Değerleme Uygulaması529

aa. 213 Sayılı Kanunun Mükerrer 298'inci Maddesine Eklenen (Ç) Fıkrası Kapsamında Yapılan Yeniden Değerleme529

bb. 213 Sayılı Kanun’un Geçici 32’nci Maddesi Kapsamında Yapılan Yeniden Değerleme531

I. Bölünmede Ödenen Ayrılma Akçesi ve Ayrılma Hakkının Vergisel Durumu533

B. Katma Değer Vergisi Açısından Şirket Bölünmeleri534

C. Damga Vergisi Açısından Şirket Bölünmeleri536

D. Harçlar Açısından Şirket Bölünmeleri540

E. Gider Vergileri Açısından Şirket Bölünmeleri541

F. Özel Tüketim Vergileri Açısından Şirket Bölünmeleri542

G. 6183 Sayılı Kanun Açısından Şirket Bölünmeleri544

Üçüncü Bölüm

SERMAYE ŞİRKETLERİNDE TÜR DEĞİŞTİRME

I. TÜR DEĞİŞTİRME KAVRAMI547

II. TÜR DEĞİŞTİRME ÇEŞİTLERİ548

A. Devredici Tür Değiştirme548

B. Şekil Değiştirici Tür Değiştirme549

III. TÜR DEĞİŞTİRME NEDENLERİ550

A. Gerçekleştirilecek Faaliyetin Şirket Türünün Değiştirilmesini Zorunlu Kılması550

B. Kişisel Sorumluluğun Azaltılmak İstenmesi551

C. Şirkete Finansman Olanakları Yaratmak551

D. Pay Devrinin Daha Hızlı ve Kolay Hale Getirilmek İstenmesi552

E. Holding Sistemine Geçme Niyeti552

F. Vergisel Avantajlar553

G. Kamu Borçlarına Yönelik Olan Sorumluluğun Azaltılmak İstenmesi553

IV. TİCARET HUKUKUNDA TÜR DEĞİŞTİRME554

A. Genel Açıklamalar554

B. Geçerli Tür Değiştirmeler555

C. Tür Değiştirmeye Hakim Olan İlkeler557

1. Tür Değiştirme Serbestisi İlkesi557

2. Tüzel Kişiliğin Tekliği ilkesi558

3. Pay ve Ortaklık Haklarının Korunması İlkesi558

4. Eşit Değerlilik İlkesi559

D. Sermaye Şirketlerinde Tür Değiştirme Süreci560

1. Tür Değiştirme İşlemlerine Başlanması560

a. Tür Değiştirmeye Esas Alınacak Finansal Tabloların Belirlenmesi561

b. Yeni Tür Şirket Ana Sözleşmesinin Hazırlanması563

c. Tür Değiştirme Planının Hazırlanması565

d. Tür Değiştirme Raporunun Düzenlenmesi570

e. İnceleme Hakkı575

f. Kurumlardan Alınması Gereken İzinler İçin Yapılacak Başvurular575

2. Tür Değiştirme Planının Genel Kurul Onayına Sunularak Tür Değiştirme Kararı Alınması578

3. Tür Değiştirme Kararının Tescil ve İlanı582

4. Şirket Malvarlıklarının İlgili Sicillere Tescili584

5. Tür Değiştirmede Ortakların Kişisel Sorumlulukları ve İş İlişkilerinin Geçmesi585

a. Tür Değiştirmede Ortakların Kişisel Sorumlulukları585

b. Tür Değiştirmede İş İlişkilerinin Geçmesi586

E. Halka Açık Ortaklıklarda Tür Değiştirme Süreci588

1. Tür Değiştirme Süreci588

2. Ayrılma Hakkı ve Kullanım Süreci590

F. Tür Değiştirmeye Esas Alınacak Şirket Değeri593

V. VERGİ HUKUKUNDA TÜR DEĞİŞTİRME595

A. Kurumlar Vergisi Kanunu Açısından Şirket Tür Değiştirmesi595

1. Tür Değiştirmede Vergilendirme, Beyan ve Ödeme608

2. Tür Değiştirmede Özellikli Durumlar612

a. Limited Şirketten Anonim Şirkete Dönüşülmesi Durumunda Hisse Senetlerinin İktisap Tarihi612

b. Tür Değiştirme İçin Yapılan Giderler614

c. Tür Değiştiren Şirketin Zararları614

d. Devralınan İktisadi Kıymetlerde Amortisman Uygulaması618

e. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Ayrılmış Yenileme Fonları619

f. Tür Değiştirme ile İlgili İstisna Düzenlemeleri619

aa. Devralınan İktisadi Kıymetlerle İlgili Satış Kazanç İstisnası619

bb. Serbest Bölgede Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası620

cc. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası620

dd. Sat–Kirala–Geri Al İşlemlerinden Doğan Kazançlara Uygulanan Kurumlar Vergisi İstisnası621

ee. Kira Sertifikası İhracı Amacıyla Her Türlü Varlık ve Hakların Satışından Doğan Kazançlara Uygulanan

Kurumlar Vergisi İstisnası621

g. Devrolunan Şirket Çalışanlarının Ücret Gelirlerinin Vergilendirilmesi622

h. Tür Değişikliği Halinde Devam Etmekte Olan Yıllara Sari İnşaat İşinin Bitim Tarihi623

ı. Tür Değiştirmede Yeniden Değerleme Uygulaması624

j. Tür Değiştirme Sürecinde Düzenlenen Belgeler625

B. Gelir Vergisi Açısından Şirket Tür Değiştirmeleri626

C. Katma Değer Vergisi Açısından Şirket Tür Değiştirmeleri626

D. Damga Vergisi Açısından Şirket Tür Değiştirmeleri629

E. Harçlar Açısından Şirket Tür Değiştirmeleri632

F. Gider Vergileri Açısından Şirket Tür Değiştirmeleri632

G. Özel Tüketim Vergileri Açısından Şirket Tür Değiştirmeleri633

H. 6183 Sayılı Kanun Açısından Şirket Tür Değiştirmeleri634

Kaynakça637

Kavram Dizini645