Türk Vergi Hukukunda Vergi Sorumluluğu

İçindekiler

Önsöz                                                             7

Kısaltmalar                                                         15

Giriş                                                             17

Birinci Bölüm

GENEL OLARAK SORUMLULUK KURUMU VE BU KURUMUN TÜRLERİ

I. SORUMLULUK VE HUKUKTA SORUMLULUK TÜRLERİ                             19

A. Sorumluluk Kavramı                                                   19

B. Hukuksal Sorumluluk                                                  19

1. Konu Yönünden Sorumluluk                                               20

a. Şahıs ile Sorumluluk                                                   20

b. Mal ile Sorumluluk                                                    21

aa. Sınırsız Mal Sorumluluğu                                                21

ab. Sınırlı Malvarlığı Sorumluluğu                                             22

aba. Konu İtibariyle Sınırlı Sorumluluk                                           23

abb. Miktar İtibariyle Sınırlı Sorumluluk                                          23

2. Kaynak Yönünden Sorumluluk                                              25

a. Sözleşme Sorumluluğu                                                  26

b. Sözleşme Dışı Sorumluluk                                                27

3. Kusura Dayanan Sorumluluk                                               28

a. Hukuka Aykırı Fiil                                                    30

b. Zarar                                                           30

c. Kusur                                                           32

d. İhmal                                                           33

e. Nedensellik Bağı                                                     34

4. Kusursuz Sorumluluk                                                   34

C. Ceza Hukukunda Sorumluluk                                              36

1. Nedensellik İlişkisi                                                    37

2. İrade Özgürlüğü ve Ayırt Etme Gücü (Temyiz Kudreti)                                 37

3. Kusur                                                           38

4. Yönetim Hukukunda Sorumluluk                                             39

a. Hizmet Kusuru                                                      40

b. Kusursuz Sorumluluk                                                   41

D. Vergi Hukukunda Sorumluluk                                              42

1. Vergi Alacağı İlişkisi                                                   43

a. Vergilendirme İlişkisinin Alacaklı Tarafı                                         43

b. Vergilendirme İlişkisinin Borçlu Tarafı                                          45

aa. Hukuki Ayırıma Göre Vergilendirme İlişkisinin Borçlu Tarafı                             46

aaa. Vergi Mükellefi                                                     47

aaab. Vergi Mükellefiyetinin Kanundan Kaynaklanması                                  47

aaac. Vergi Mükellefinin Gerçek ve Tüzel Kişi Olması                                   48

aaad. Vergi Mükellefiyetinin Konusunun Bir Vergi Borcu Olması                             48

aaae. Vergi Mükellefiyeti Konusunun Para Borcu Olması                                 48

aab. Vergi Sorumluluğu                                                   49

aaba. Vergi Sorumluluğunun Unsurları                                           50

aabaa. Bir Vergi Yükümlüsünün Varlığı                                          50

aabab. Vergiyi Ödeme Ödevinin Varlığının Bulunması                                   50

2. Vergi Mükellefiyeti ve Vergi Sorumluluğu Kavramlarının Karşılaştırılması

3. Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Vergilendirme İlişkisi                                 51

a. Kanuni Vergi Taşıyıcısı                                                  52

b. Gerçek Vergi Taşıyıcısı                                                  52

4. Vergi Sorumluluğu Kurumuna Olan İhtiyaç ve Bu Kurumun Getirilmesinin Sebepleri

5. Vergi Sorumluluğunun Türk Vergi Hukukundaki Tarihsel Gelişimi                           54

a. Osmanlı Devleti Dönemi                                                 55

b. 1923–1950 Arası Dönem                                                 56

c. 1950–2023 Arasındaki Dönem                                              56

6. Sorumluluğun Hukuki Niteliği                                              58

a. Sorumluluğun Kamusal Bir Nitelik Taşıması                                       58

b. Vergi Sorumluluğunun Vergi Doğuran Olayın Gerçekleşmesi ile Başlaması                      59

c. Sorumluluğun Fer’i Nitelikte Olması                                           59

d. Sorumluluğun Sınırsız Sorumluluk Olması İlkesi                                    60

e. Sorumluluğun Sürekli Olması                                              61

7. Müteselsil ve Müşterek Sorumluluğun Vergi Sorumluluğuna Uygulanması                       61

a. Müteselsil Sorumluluk ve Vergi Sorumluluğu                                      61

b. Müşterek Sorumluluğun Vergi Sorumluluğunda Uygulama Yeri                             65

8. Vergi Mükellefiyeti ve Vergi Sorumluluğu ile İlgili Sözleşmeler                            66

a. Sözleşmenin Taraflara Olan Etkisi                                            66

b. Sözleşmenin Vergi İdaresine Karşı Etkisi                                        67

9. Vergi Borcunun Devri ve Vergi Sorumluluğu ile İlişkisi                                 68

a. Mükellefin Ölümü                                                    68

b. Kurumların Devri                                                     68

10. Kanuni Temsilciler ve Vergi Sorumluluğu                                       70

a. Kanuni Temsilciler                                                    70

aa. Kamu Tüzel Kişilerinin Kanuni Temsilcileri                                      70

ab. Tüzel Kişiliği Olmayan Kuruluşların Kanuni Temsilcileri                               71

ac. Adi Ortaklıkların Kanuni Temsilcileri                                          72

ad. İş Ortaklıkları Kanuni Temsilcileri                                           72

ae. Dar Mükelleflerin Temsilcileri                                             74

b. Kanuni Temsilci Sayılmayanlar                                             75

d. Kapsam Açısından Vergi Sorumluluğu                                          77

aa. Vergi Alacağı ve Vergi Alacağına Bağlı Alacaklar                                   77

ab. Kanuni Temsilcilerin Vergi Sorumluluğunun Zaman ve Malvarlığı Açısından Sınırları

aba. Zaman Açısından Sınırları                                               78

abb. Malvarlığı ile Sorumluluğun Sınırı                                           78

f. Kanuni Temsilcilerin Temsil Edilene Rücu Etmesi                                    78

g. Kanuni Temsilcilerin Vergi Sorumluluğunun Koşulları                                 79

ğ. Kanuni Temsilciler ve Vergi Cezaları                                          79

İkinci Bölüm

VERGİ HUKUKUNDA VERGİ SORUMLULUĞUNU GEREKTİREN DURUMLAR

A. Genel Açıklama                                                     81

B. Vergi Aslı Bakımından Küçüklerin ve Kısıtlıların Yasal Temsilcilerinin Vergi Sorumluluğu

C. Vergi Cezası Açısından Küçük ve Kısıtlıların Yasak Temsilcilerinin Yasal Sorumluluğu

II. VERGİ HUKUKUNDA MİRASÇILARIN VERGİ SORUMLULUĞU                         85

A. Genel Açıklama                                                     85

B. Vergi Aslı Bakımından Mirasçıların Vergi Sorumluluğu                                 86

C. Vergi Cezası Açısından Mirasçıların Vergi Sorumluluğu                                90

III. TİCARİ ŞİRKETLERDE TEMSİL ORGANLARININ VERGİ SORUMLULUĞU                  91

A. Genel Açıklama                                                     91

B. Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Vergi Borcundan Sorumluluğu                    93

C. Limited Şirketlerde Kanuni Temsilcilerin Vergi Sorumluluğu                              98

D. Sermayesi Paylara Bölünmüş (Eshamlı) Komandit Şirketlerde Kanuni Temsilcinin Vergi Sorumluluğu

E. Kollektif Şirketlerdeki Kanuni Temsilcilerin Vergi Sorumluluğu                           102

F. Tasfiye Memurlarının Vergi Sorumluluğu                                       103

IV. LİMİTED ŞİRKETLERDE KANUNİ TEMSİLCİLERİN MUTESELSİL SORUMLULUĞU            105

A. Genel Açıklama                                                     105

B. Müteselsil Sorumluluk Kavramı ve Müteselsil Sorumluluğun Çeşitleri                        106

1. Kavram                                                         106

C. Müteselsil Sorumluluğun Çeşitleri                                           107

1. Kusura Dayanan Sorumluluk                                              107

2. Kusursuz Sorumluluk                                                  108

D. Hukuki Güvenlik İlkesi ve Müteselsil Sorumluluk                                   108

E. Vergide Eşitlik İlkesi ve Müteselsil Sorumluluk                                    109

F. Limited Şirketler ve Bu Şirketlerin Kanuni Temsilcileri                                110

G. Limited Şirketlerde Kanuni Temsilcilerin Vergi Sorumluluğu                             111

1. Vergi Usul Kanunu Göre Limited Şirket Temsilcilerinin Sorumluluğu                         111

2. 6183 Sayılı Kanununun Mükerrer 35. Maddesine Göre Limited Şirketlerde Kanuni Temsilcilerin

Sorumlulukları   112

Ğ. Limited Şirket Kanuni Temsilcilerinin Vergi ile İlgili Müteselsil Sorumluluklarının Hukuksal

Açıdan Uygunluğu  113

V. KATMA DEĞER VERGİSİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                             114

A. Genel Açıklama                                                     114

B. Katma Değer Vergisinde Tam Sorumluluk (Tevkifat) Gerektiren İşlemler                       117

1. Yurt Dışından Sağlanan Hizmetlerde Sorumluluk                                    117

2. Reklam Verme İşlerinde Sorumluluk                                          118

3. Telif Faaliyetlerinde KDV Sorumluluğu                                        120

4. Kiralama İşlemlerinde KDV Sorumluluğu                                       122

5. Sınır Ticareti Yoluyla İthal Edilen Malların Satışında KDV Sorumluluğu Uygulaması

6. Lisanslı Depoculukta KDV Sorumluluğu                                        123

C. Katma Değer Vergisinde Kısmı Sorumluluk (Tevkifat) Gerektiren İşlemler                      123

1. Hurda Mal Teslimleri                                                  124

2. Tekstil ve Konfeksiyon Sektöründe Fason İşler                                     126

3. 91 Seri Nolu KDV Genel Tebliğinde Belirtilen Bazı İşlemlerde KDV Sorumluluğu

a. Genel Açıklama                                                     128

b. Tevkifata Tabi Tutulan İşlemlerin Kapsamı                                       130

aa. Yapım İşleri ve Bu İşlere İlişkin Mühendislik–Mimarlık ve Etüd Proje Hizmetleri

ab. Temizlik, Çevre ve Bahçe Bakım Hizmetleri                                     132

ac. Özel Güvenlik Hizmetleri                                               132

ad. Makine Teçhizat Demirbaş ve Taşıtlara Ait Tadil, Bakım ve Onarım Hizmetleri

ae. Yemek Servisi Hizmetleri                                               134

af. Danışmanlık ve Denetim Hizmetleri                                          134

4. İşgücü Hizmetlerinde Tevkifat Uygulaması                                       135

5. Pamuk, Tiftik, Yün ve Yaprağı ile Ham Post ve Deri Teslimlerinde KDV Sorumluluğu

6. Büyük ve Küçük Baş Hayvan Etlerinin (Sakatat ve Bağırsak Dahil) Tesliminde KDV Sorumluluğu

7. Turizm Acentesi, Rehber ve Benzerlerinin Turist Kafilelerini Alışveriş Etmeleri İçin

İşletmelerden Aldıkları Komisyonlardan Tevkifat Uygulaması

8. Basit Usulde Vergilendirilen Mükelleflerde Tevkifat Uygulaması                           137

9. Faturasız Mal ve Hizmetlere Katma Değer Vergisi Sorumluluğu                            138

10. Kart, Şifre, Kod ve Benzerlerinin Satışında KDV Uygulaması                            141

11. Katma Değer Vergisinde Sorumlu Sıfatıyla Verginin Beyan Edilmesi                        142

12. Sorumlu Sıfatıyla Beyan Edilen Vergilerin İndirimi                                  143

VI. DAMGA VERGİSİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                                 144

A. Genel Açıklama                                                     144

B. Damga Vergisinde Tabi Kağıtları İbraz Edenlerde Sorumluluk                            144

C. Birden Fazla Kişi Tarafından İmzalanan Kağıtlarda Sorumluluk                            145

D. Resmi Daireler ve Noterlerin Düzenlediği Kağıtlardan Doğan Sorumluluklar                     146

E. Yabancı Ülkelerde Düzenlenen Kağıtlardan Doğan Sorumluluk                            146

F. Resmi Dairelerin, Noterlerin, Bankaların ve Kamu İktisadi Teşekküllerinin Sorumluluklarla İlgili Ödevleri      147

G. Damga Vergisine Tabi Kağıtların Terkinde Sorumluluk                                148

VII. VERASET VE İNTİKAL VERGİSİNDEKİ VERGİ SORUMLULUĞU                      149

VIII. EMLAK VERGİSİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                                151

IX. MOTORLU TAŞITLAR VERGİSİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                         153

X. ÖZEL TÜKETİM VERGİSİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                             154

XI. BELEDİYE GELİRLERİ KANUNUNDA VERGİ SORUMLULUĞU                        156

XII. GÜMRÜK KANUNU ÇERÇEVESİNDE ÖNGÖRÜLEN VERGİ SORUMLULUĞU               157

XIII. DİJİTAL HİZMET VERGİSİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                           159

XIV. DEĞERLİ KONUT VERGİSİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                          159

XV. HARÇLAR KANUNU ÇERÇEVESİNDE VERGİ SORUMLULUĞU                       160

XVI. YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLERİN VERGİ SORUMLULUĞU                          160

XVII. KARNESİZ HİZMET ERBABI ÇALIŞTIRANLARIN VERGİ SORUMLULUĞU                163

XVIII. TASFİYE MEMURLARININ SORUMLULUĞU                                164

XIX. İFLAS İDARESİNİN VERGİ SORUMLULUĞU                                  168

XX. DERNEKLERİN VERGİ SORUMLULUĞU                                    168

XXI. VAKIFLARDA TEMSİL ORGANLARININ VERGİ SORUMLULUĞU                     169

XXII. DERNEK VE VAKIFLARA AİT İKTİSADİ İŞLETMELERİN TEMSİL ORGANLARIN VERGİ SORUMLULUĞU

XXIII. SENDİKALARDA TEMSİLCİLERİNİN VERGİ SORUMLULUĞU                      171

XXIV. KOOPERATİFLERDE TEMSİL ORGANLARIN VERGİ SORUMLULUĞU                  172

Üçüncü Bölüm

VERGİ SORUMLUSUNUN HAKLARI

I. VERGİ SORUMLUSUNUN HAKLARI                                        175

A. Genel Açıklama                                                     175

B. Vergi Hatalarını Düzeltme Hakkı                                            176

C. Dava Açma Hakkı                                                    178

D. Takas Talep Etme Hakkı                                                180

E. Terkinden Yararlanma Hakkı                                              181

F. Cezada İndirim Talep Etme Hakkı                                           182

G. Pişmanlık ve Islahtan Yararlanma                                           183

Ğ. Uzlaşma Talep Hakkı                                                  184

H. Zamanaşımı                                                       184

Sonuç                                                            187

Kaynakça                                                          193

Kavram Dizini                                                       197